Zondag 16/06/2019

Opinie

Hoe het liberalisme zichzelf vernietigt

Jonathan Holslag. Beeld Bas Bogaerts

Jonathan Holslag is professor internationale politiek aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB).

In een interview met het weekblad Mo* pleit eerste minister Charles Michel (MR) voor allianties met China en Rusland, nu de Verenigde Staten onder leiding van Trump niet langer een betrouwbare bondgenoot zijn. Er ontstaan opnieuw twee kampen in deze wereld: een kamp van de eigengereide, unilaterale samenwerking onder leiding van de Verenigde Staten, en een kamp van meer constructief multilateralisme, onder leiding van de Europese Unie.

Ofwel kiepert de premier met dit pleidooi voor allianties met het autoritaire Moskou en Peking zijn eigen liberale waarden overboord en probeert hij zijn toevlucht te zoeken tot de realpolitik. Maar dan is het bijzonder slechte realpolitik. Want de veronderstelling dat de Chinezen en de Russen een alternatief zijn voor de Amerikanen, die slaat nergens op. Laat staan dat we met de twee beter in staat zullen zijn om de wereld met zijn huidige spelregels en organisaties te redden.

Ofwel probeert de premier vast te houden aan zijn liberale idealen van een open, samenwerkende internationale orde en de strijd aan te binden tegen het soort van nationalisme dat Trump propageert. In dat geval is zijn strategie al even problematisch en tekenend haast voor de naïviteit en het opportunisme waarmee het liberalisme zich de voorbije decennia zelf mee naar de knoppen heeft geholpen.

Persoonlijk ben ik er ook van overtuigd dat het liberalisme, het streven naar individuele vrijheid en emancipatie, het streven naar een open wereld, een van de belangrijke pijlers is waarop de Europese beschaving zou moeten rusten. De Europese liberalen zijn doorgaans erg goed in het bewijzen van lippendienst aan hun waardevolle principes, maar bijzonder slecht in het nastreven van hun principes in de realiteit.

Verrijkte Golfstaten en Russen

Een van de redenen waarom het liberalisme zo zwak staat in deze wereld, is dat de liberalen hun autoritaire, dirigistische rivalen zo rijk en sterk hebben helpen maken. We hebben de Golfstaten en de Russen middels hun energieverkoop bijvoorbeeld honderden miljarden euro's aan ons land laten verdienen. Ja, maar, we hebben toch geen andere optie, zou men kunnen stellen, die energietrafiek die is toch van nationaal belang? Dat is vandaag inderdaad zo, maar een liberaal die een beetje vertrouwd is met de principes van staatsmanschap, zou er dan vooral naar moeten streven om die afhankelijkheid terug te dringen, alternatieve leveranciers te zoeken – of beter nog: door een schrander energiebeleid ons land minder afhankelijk te maken van fossiele brandstoffen.

Idem voor de handel met het staatskapitalistische China. Liberalen halen de neus op voor onze eigen PVDA, maar samenwerken met de Communistische Partij van China en handeldrijven met bedrijven die een verlengstuk zijn van die eenpartijstaat: prima! En dan maar jammeren dat Trump de vrijhandel bedreigt met zijn protectionisme, dat de brexiteers de Europese markt hebben gedestabiliseerd. Dat is natuurlijk wel zo, maar hoe kun je dan tezelfdertijd je eigen producenten laten platwalsen door staatskapitalisme dat even problematisch is, schooien om investeringen uit staatskapitalistische landen of hengelen naar samenwerking met quasi-staatsbedrijven als Huawei in de telecom?

Je kunt dat niet rijmen met liberalisme, op geen enkele manier. Sommigen veronderstelden dat we door handel een land als China geleidelijk aan kunnen bewegen tot hervormingen en doordringen van onze waarden. We drijven nu reeds dertig jaar handel en het tegenovergestelde is waar. Of dat we met China de Wereldhandelsorganisatie (WTO) kunnen redden. De Chinezen zijn helemaal niet geïnteresseerd in het redden van de WTO, maar in het selectief gebruiken ervan. Je kunt het beleid evenmin rijmen met realisme, met het beschermen van nationale belangen, want het maakt ons land meer afhankelijk en zwakker.

Consequente liberaal

Een consequente liberaal, een liberaal die écht wil strijden voor zijn waarden moet er in eerste instantie voor zorgen dat zijn samenleving autonoom en sterk genoeg blijft om zelf keuzes te kunnen maken. Dat we ons dus niet verknechten aan autoritarisme. Dat we eigen innovatie niet fnuiken door onze economie als een quasi comateuze patiënt aan een infuus van ingevoerde goedkope producten en energie te hangen. Dat we onze talrijke ondernemers niet laten vertrappelen door concurrentievervalsing. Een consequente liberaal zou realpolitik als middel gebruiken om zijn idealen een stukje waar te maken.

Een consequente liberaal, een liberaal die écht handelt in de geest van de verlichting, die zou streven naar emancipatie in plaats van een economische soumission, oftewel commercieel opportunisme verpakt als staatsmanschap. Hij zou zijn burgers uitleggen waarom het huidige economische consumptiemodel, dat teert op oprukkend staatskapitalisme, problematisch is. Hij zou uitleggen waarom het beter is te kopen bij producenten wiens streven naar innovatie en duurzaamheid wél een uiting is van de dynamiek van een vrije markt. Hij zou in deze tijden van propaganda en informatieoorlogen een lans breken voor meer kritisch denken en burgerschap in het onderwijs. Hij zou een investeringsbeleid voorstaan dat ons minder afhankelijk maakt van de geldbuidels van de Chinezen en de Golfstaten. Emancipatie in de geest van de verlichting, dat zou het staatsmanschap zijn van een liberaal die niet doet alsof.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden