Donderdag 02/04/2020
Mark Elchardus.Beeld rv

ColumnMark Elchardus

Hoe Boris Johnson en Jeremy Corbyn grenzen hebben verlegd

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen.

“De grote invloed van de neoliberale ideologie op het conservatieve denken en de conservatieve praktijk, heeft het conservatisme als een leefbaar politiek project de grond ingeboord, voor nu en voor de toekomst.” Aldus John Gray, mijn geliefkoosde pessimist en conservatief in 1995, in zijn Avondwake voor de verlichting. Vorige zondag, toen de electorale kaart van Groot-Brittannië, op de rode stippen van de Londense bobo-wijken na, Tory-blauw kleurde, leek de toekomst die John Gray voorspelde alweer voorbij. Of is dat gezichtsbedrog? De partij die onder die vlag vaart, koos met Boris Johnson alles behalve voor conservatisme. Wél voor een mengeling van neoliberalisme en populisme.

Maar: is de Britse verkiezingsuitslag het werk van Boris Johnson? Laten we de bijdrage van Jeremy Corbyn niet onderschatten. Met hun tweetjes leverden zij letterlijk grensverleggend werk. Ze bezegelden waarschijnlijk het einde van het conservatisme én de sociaaldemocratie in het Verenigd Koninkrijk. Zo verenigd is het Koninkrijk niet meer. In Ierland steekt de hoop op een onafhankelijk, herenigd land de kop op; de verzuchting naar onafhankelijkheid in Schotland neemt Catalaanse proporties aan. De deal die Johnson met zijn ruime meerderheid nu met de EU kan sluiten, pakt waarschijnlijk minder gunstig uit voor de Britten dan wat Theresa May had bedongen, maar niet door het Lagerhuis kreeg. Waar eindigt dat? lage lasten en lichte milieuwetgeving om maximaal investeringen aan te trekken, illegaal werk om de arbeidswetgeving te omzeilen… Singapore aan de Theems.

In de commentaren op de verkiezingen hoor je alom hoe de Britten op deze manier in eigen vlees snijden. Zij blijken inderdaad niet veel te geven om hun vlees, wel om hun ziel. De economische nadelen van brexit werden in de aanloop naar het referendum in detail (en zelfs met enige overdrijving) toegelicht door de voorstanders van remain. De meerderheid van de Britten gaf te kennen dat het hen daar niet om ging en stemde leave. In de commentaren op die keuze, lees je vaak hoe belachelijk dat “take back control” wel is in dit verweven Europa en in deze globale economie. Een pertinente opmerking, maar naast de kwestie. De vraag die je je moet stellen is waarom mensen zo wanhopig “take back control” blijven roepen. Waarom hebben zij het gevoel greep op het leven te verliezen? Waarom kunnen Labour en de sociaaldemocraten hen geen sprankel hoop meer bieden?

Corbyn had deze week al moeten opstappen. Het verlies van Labour is historisch. In de naoorlogse periode overtreft het zelfs het rampjaar 1983 toen de Conservatives 37 zetels wonnen (nu 48) en Labour er 45 verloor (nu 60). In dat zwarte jaar 1983 deed een zekere Jeremy Corbyn zijn intrede in het Lagerhuis. Hij maakte deel uit van de extreemlinkse strekking die Tony Benn graag als voorzitter van Labour had gezien. Benn wilde zowat alles nationaliseren, de kernwapens weg uit Groot-Brittannië en Groot-Brittannië dus blijkbaar uit de Navo. Toen al ging het kleine succes van Corbyn en de Bennites ten koste van dat van Labour. Corbyn bleef een extreemlinkse backbencher die geregeld tegen de partijlijn stemde en nauwe banden onderhield met terroristische organisaties als Hezbollah en Hamas. Gedragen door een golf van jonge, linkse krachten veroverde hij in 2015 het voorzitterschap van zijn partij. Hij groeide uit tot de hoop in bange dagen van de mensen die geloven dat de sociaaldemocratie aanhang verliest omdat ze onvoldoende links is.

Corbyn plaatste inmiddels een flinke domper op die hoop. Hij ging de campagne in met een onduidelijk standpunt over brexit, strooide zoveel dure beloftes rond dat zelfs de steuntrekkers hem niet meer geloofden en trok ten strijde met een partij bitter verdeeld over antisemitisme.

Het probleem zit uiteraard dieper dan Corbyn en zijn campagne. Het is een kwestie van, welja, ‘omvolking’. De traditionele achterban van de sociaaldemocratische partijen wordt ingeruild voor een nieuw, jeugdiger publiek. Dit is hoogopgeleid, actief en mondig genoeg om de kaders van de partij te leveren. Op die manier ontstaat een kloof tussen kaders, leden en electoraat. Vindingrijk als ze zijn, pakken de sociaaldemocratische partijen dat kordaat aan. Oudere en meer traditionele leden worden straal genegeerd. Zij keren de partij de rug toe, zodat de kloof tussen kaders en leden zich sluit. Het electoraat verdwijnt eveneens. Kaders, leden en electoraat groeien zo knus naar elkaar toe, klein maar fijn.

Nog niet zo heel lang geleden werd in alle sociaaldemocratische partijen gesproken over “onze mensen”. Je hoort dat steeds minder. Waar zijn ze naartoe, die mensen? Mijn mensen, mijn richtsnoer.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234