Dinsdag 27/09/2022

OpinieNadia Nsayi

Hoe België met rapport Congocommissie een historische stap heeft gezet

null Beeld Photo News
Beeld Photo News

Nadia Nsayi is auteur van Dochter van de dekolonisatie en medewerker culturele programmatie bij het AfricaMuseum.

Nadia Nsayi

Het is al meer dan een jaar geleden, maar de Black Lives Matter-manifestatie van Brussel gaat de geschiedenis in als een van de grootste antiracismebetogingen in België. Een gebeurtenis van die dag staat in mijn geheugen gegrift: zwarte jongeren met de Congolese vlag in de hand op het standbeeld van Leopold II, niet ver van het koninklijk paleis. Ze riepen één woord: réparations. Het standbeeld symboliseert de sporen van het koloniale verleden in onze samenleving. De jongeren staan voor de luider wordende roep naar herstel.

Tienduizend burgers aan het Justitiepaleis, jong en oud en van alle kleuren, werden tot in het federaal parlement gehoord. De volksvertegenwoordigers richtten snel een bijzondere commissie op belast met het onderzoek naar het koloniale verleden, de impact hiervan en de gevolgen die hieraan moeten worden gegeven.

Momentum

De commissie, samengesteld uit leden van alle politieke partijen, benoemde tien deskundigen. Vandaag, 22 november, wordt hun verslag voorgesteld in het parlement. In het historische deel gaan experts uitgebreid in op het gewelddadige en racistische gelaat van het kolonialisme. Toch is het rapport meer dan geschiedschrijving. Experts benadrukken dat de Belgische kolonisatie niet stopte bij de onafhankelijkheid van Congo, Rwanda en Burundi in 1960-1962. De koloniale geest bleef aanwezig in de vorm van neokolonialisme. België gunde de Congolese leiders zoals president Joseph Kasa-Vubu en premier Patrice Lumumba politieke postjes, maar hield achter de schermen de touwtjes stevig in handen. Het pas onafhankelijke Congo kreeg geen eerlijke kans op politieke, economische en culturele autonomie. Tot vandaag is de impact van het (neo)koloniale beleid voelbaar in de vroegere kolonies en in de Belgische samenleving.

Als de vaststelling is dat er onrecht plaatsvond, kunnen we niet anders dan werk maken van herstel. Een grote verdienste van het rapport is de grote aandacht die wordt besteed aan herstel dat ruimer wordt gezien dan herstelbetalingen. Experts adviseren terecht om de tijd te nemen voor een inclusief en transparant herstelproces in België en in zijn relaties met de oud-kolonies.

Er zal nog veel inkt vloeien over de commissie en het rapport, de zwaktes van het initiatief en de gemiste kansen. Toch vind ik dat België een historische stap zet. Het land heeft er namelijk zestig jaar over gedaan om na de onafhankelijkheden zo’n commissie op te richten. Het parlement kan een kader bieden om met politici en burgers gesprekken te voeren over de kolonisatie en hoe we als samenleving met dat verleden (moeten) omgaan. Inzichten uit het rapport kunnen de opdracht van de commissie faciliteren. Het is nu aan de commissieleden om het momentum te grijpen en het rapport te gebruiken bij het vinden van antwoorden op vragen zoals: hoe beter samenwerken met oud-kolonies en hun diaspora? Op welke manier hedendaags racisme aanpakken? Wat doen met roofkunst?

De verwijdering van het standbeeld van Leopold II in Gent. Beeld Wannes Nimmegeers
De verwijdering van het standbeeld van Leopold II in Gent.Beeld Wannes Nimmegeers

Mensentuin

In het rapport staan vele vermeldingen van het AfricaMuseum. De expertengroep noemt de koloniale tentoonstelling van 1897 in Tervuren, toen meer dan 200 Congolezen als dieren werden tentoongesteld. Daarna liet Leopold II een prestigieus museum optrekken en kreeg de propaganda van de tentoonstelling uit 1897 een permanent karakter. Guido Gryseels, directeur van het AfricaMuseum heeft het al vaak gezegd: het museum draagt een grote verantwoordelijkheid in het verspreiden van de koloniale boodschap over de zogezegde superioriteit van witte mensen en inferioriteit van zwarte mensen. De nieuwe expo Mensentuin. Koloniale tentoonstellingen wereldwijd is een stap om de decennialange ontmenselijking van Congolezen te erkennen. De tentoonstelling wordt omkaderd met MuseumTalks, een reeks gesprekken over (de)kolonisatie en (anti)racisme.

Een expo volstaat uiteraard niet als antwoord op de beladen erfenis van het pijnlijke verleden. Het rapport van de parlementaire commissie kan ook door het AfricaMuseum geraadpleegd worden om een meer diverse, inclusieve en rechtvaardige instelling te worden. Dit begint met de deuren van het museum wijd te openen voor kritische gesprekken over verleden en heden. En als het over de toekomst gaat, moet zeker ook de jongere (zwarte) generatie een stem krijgen. Want die generatie duwt het debat vooruit.

De expo Mensentuin loopt nog tot 6 maart 2022. Info: www.africamuseum.be

Bekladde buste van Leopold II in het park van het AfricaMuseum in Tervuren. Nadia Nsayi: 'Tot vandaag is de impact van het (neo)koloniale beleid voelbaar in de vroegere kolonies en in de Belgische samenleving.' Beeld AFP
Bekladde buste van Leopold II in het park van het AfricaMuseum in Tervuren. Nadia Nsayi: 'Tot vandaag is de impact van het (neo)koloniale beleid voelbaar in de vroegere kolonies en in de Belgische samenleving.'Beeld AFP
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234