Zondag 12/07/2020
Mark Elchardus.Beeld rv

ColumnMark Elchardus

Hoe België de wereld kan redden dankzij twee geniale ideeën

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel en opiniemaker bij De Morgen.

Ecolo droeg Zakia Khattabi voor als rechter voor het grondwettelijk hof. Zij zette ooit een vliegtuig op stelten om een gedwongen uitzetting te verhinderen. Vergeleken met het aantal illegalen in het land zijn gedwongen uitzettingen zeldzaam. Het resultaat van lang, hard en duur werk. Ze verhinderen zou mensen veeleer in de gevangenis dan in het grondwettelijk hof moeten doen belanden. Met het voorstel van Ecolo werd mevrouw Khattabi wel meteen een politieke toets. Nemen nog voldoende van onze senatoren ons en onze instellingen au sérieux om die benoeming te verhinderen? De burgers krijgen niet vaak de gelegenheid om duidelijk te zien welke partijen het waken over hun grondwet nog als een ernstige aangelegenheid beschouwen. Ook nu niet meteen. De stemming werd uitgesteld, blijkbaar omdat er debat zou kunnen zijn.

Onze democratie heeft schrik van meningsverschil, maar redding is nabij. Oplossingen voor een democratie zonder meningsverschillen doken inmiddels op. Zoals vaak ging het om ogenschijnlijk bescheiden ideeën waarvan achteraf zal blijken dat ze de geschiedenis van de mensheid in een andere bedding leggen. Vorige week waren we getuige van niet minder dan twee omwentelingen in het politieke denken.

Cordon en thema-eigenaarschap

Omdat er weerstand was tegen de benoeming van mevrouw Khattabi pleitte de Franstalige grondwetspecialist Marc Uyttendaele in een tweet voor een ‘cordon sanitaire élargi’, een uitbreiding van het cordon sanitaire. Nu lijkt dat misschien niets, maar stel je voor. Geleidelijk aan een cordon sanitaire rond het geheel van Vlaanderen. Aan Vlaamse kant zou men dat kunnen beschouwen als de splitsing van België of alleszins als een heel ver doorgedreven vorm van confederalisme. Aan Franstalige kant kan men geloven dat België gewoon verder bestaat, maar met die vervelende Vlamingen veilig opgeborgen achter een cordon. Kortom, alle communautaire problemen meteen opgelost. Geniaal in zijn eenvoud, dat idee. Van het soort dat je doet zeggen: waarom ben ik daar nu zelf niet opgekomen!

Kortom, het ei van Colombus. Afgelopen week kregen we nog zo’n ei op ons bord: de spindoctortheorie van het thema-eigenaarschap, dat politicoloog Stefaan Walgrave in De Standaard weer ter sprake bracht. Mensen associëren bepaalde politieke partijen met bepaalde thema’s, de christendemocraten met de ethische, de liberalen met belastingverlaging bijvoorbeeld. Met het gevolg dat partijen zicht krijgen op winst als hun thema, om welke reden dan ook, de harten en geesten beroert. Deze week dook de bijkomende theorie op dat partijen moeten zwijgen over de thema’s die aan een andere partij toebehoren. Anders, zo luidt de redenering, bestaat het risico dat die laatste voordeel haalt uit de aangezwengelde aandacht. Ook die stelling lijkt op het eerste gezicht niets bijzonders, maar sta er even bij stil.

We verdelen de thema’s netjes over de partijen. N-VA krijgt Vlaamse onafhankelijkheid, Vlaams Belang migratie, CD&V de ethische thema’s, Open Vld belastingverlaging, sp.a krijgt twee thema’s, jeugd en protocol, Groen! klimaat en PVDA grondige economische hervormingen. Thema’s die gebeurlijk belangrijk worden, maar niet verdeeld geraken omdat er te weinig partijen zijn, laten we over aan de EU, de rechters en de ngo’s.

We leven meteen in een ander land. Geen strijd meer tussen partijen. Iedereen houdt zich netjes aan het eigen thema. Geen problemen meer bij regeringsvorming. Men kan de avond van de verkiezingen meteen beslissen met zijn allen een regering te vormen of, desgevallend eentje zonder grondige economische hervormingen en dus zonder de PVDA. Eenmaal de regering gevormd, nog voor de partijvoorzitters de studio hebben verlaten, is het ook duidelijk welke departementen naar welke partijen gaan.

Imagine

Imagine dat dit model zich verder verspreidt. Dat de wereld naar België kijkt, voor een keer niet naar Molenbeek, een dansvoorstelling of naar de culinaire drievuldigheid bier-chocola-friet, maar naar ons institutioneel genie: een cordon sanitaire om regio’s af te bakenen en thema-eigenaarschap om het werk netjes tussen politieke partijen te verdelen. Men begint ons overal na te bootsen, de talrijke etnische conflicten in de wereld luwen, regio’s willen zich niet langer afscheuren, de Catalanen geloven dat ze al onafhankelijk zijn, voor kerstmis nog daalt vrede neer over het Midden-Oosten, Gaza bloeit, sub-Sahara-Afrika explodeert economisch, wordt het nieuwe China, terwijl China democratiseert, Poetin het lidmaatschap van de EU aanvraagt en Trump zich beperkt tot één thema.

Woorden schieten tekort, toch in ’t Nederlands. ‘Imagine there’s no countries’, zong Lennon, ‘It isn’t hard to do. Nothing to kill or die for. And no religion too. Imagine all the people living in peace’. Nutopia, bereikt dankzij welgeteld twee Belgische ideeën. You may say I’m a dreamer.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234