Vrijdag 03/04/2020
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Hoe beletten we dat de coronacrisis uitmondt in een economische en financiële crisis?

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Het coronavirus heeft dramatische effecten op de economie. We hebben te maken met een combinatie van een negatieve aanbodschok en een negatieve vraagschok.

De negatieve aanbodschok ontstaat omdat de maatregelen die de overheden verplicht zijn te nemen de productie van vele goederen en diensten plots onmogelijk maakt. Bedrijven geraken niet meer aan componenten en wisselstukken; werknemers geraken niet meer in het bedrijf en die bedrijven zien zich verplicht de productie stop te zetten. Vermits meer en meer landen dergelijke maatregelen nemen wordt die negatieve aanbodschok alsmaar erger.

De negatieve vraagschok is het gevolg van twee fenomenen. Ten eerste is er het feit dat mensen bepaalde activiteiten schuwen en dus geen vraag meer uitoefenen naar bijvoorbeeld reizen, restaurantdiensten, bioscopen. Ten tweede worden consumenten en bedrijven gegrepen door een golf van vrees en pessimisme waardoor ze minder gaan consumeren en investeren.

Beide schokken samen hebben nu een enorm negatief effect op de productie van goederen en diensten. En vermits uiteindelijk ons inkomen afgeleid is van de productie, heeft dat ook tot gevolg dat het inkomen van vele mensen gaat dalen. Dit kan tot een neerwaartse spiraal leiden en tot een diepe recessie. Het lijkt erop dat we reeds in een recessie zitten. Het gevaar is dat die alsmaar dieper wordt.

Domino-effecten

Er zijn nog meer domino-effecten. En die ontstaan door de repercussies van de vraag- en aanbodschokken voor de financiële markten. Bedrijven komen in financiële moeilijkheden omdat ze geen of weinig inkomsten hebben maar wel nog grote vaste kosten. Velen kunnen over de kop gaan. Als dat gebeurt komen diegenen die geld hebben geleend aan die bedrijven ook in moeilijkheden. Dat zijn dikwijls de banken. Het gevolg is dat de economische schokken kunnen uitmonden in een bankencrisis als te veel bedrijven hun leningen niet meer kunnen terugbetalen.

Ten slotte komen de overheden in dit verhaal van vallende domino’s ook in gevaar. Die overheden moeten inspringen om bedrijven te redden van faillissement door financiële steun en subsidies toe te staan. Ze hebben ook minder belastinginkomsten en als de banken in nood geraken zullen ze noodgedwongen verplicht zijn ook de banken te redden. Dit heeft tot gevolg dat het overheidstekort en dus de overheidsschuld dramatisch toenemen.

Wat moeten de overheden doen? Maatregelen moeten genomen worden om de vallende domino’s uit elkaar te trekken. Een beetje zoals ‘social distancing’ ervoor zorgt dat hetcoronavirus zich minder gemakkelijk verspreidt. Hoe kan dit?

Er is ten eerste de rol van de nationale overheden. Die moeten massaal tussenkomen met financiële steun voor bedrijven om te beletten dat die over de kop gaan; ze moeten er ook voor zorgen dat diegenen die hun job verliezen hun inkomen bewaren door voldoende hoge werklozensteun. Het lijkt erop dat de meeste regeringen in Europa bereid zijn dit te doen, hoewel dat tot stijgende begrotingstekorten zal leiden.

Rol van centrale banken

Dat leidt mij tot de rol van de centrale banken. Voor ons in de eurozone is dit de Europese Centrale Bank. Die moet ervoor zorgen dat de laatste domino niet omvalt, namelijk de nationale overheden. Die laatste zijn in gevaar omdat ze noodgedwongen steun moeten verlenen aan falende ondernemingen en banken en aan huishoudens die hun inkomen verliezen. De schuld van die overheden stijgt onvermijdelijk. Dat kan tot paniek leiden in de obligatiemarkten zoals we dat ook hebben gezien tijdens de schuldencrisis van 2010-12. Het gevaar is groot dat die landen die het meest getroffen worden door de coronacrisis (Italië, Spanje) ook de grootste schuldstijging zullen kennen en dus in eerste instantie getroffen zullen worden door de paniek.

Daarom moet de ECB klaar staan om massaal obligaties te kopen van die overheden die het meest worden getroffen. De ECB heeft dit in 2012 al beloofd maar Lagarde heeft daar verleden week (onder luid applaus van de voorzitter van de Bundesbank) twijfel over gezaaid. Hoewel Lagarde haar vergissing heeft toegegeven, is er twijfel ontstaan over de bereidheid van de ECB om tot actie over te gaan.

Ik zou nog een stap verder gaan en ervoor pleiten dat de ECB zich bereid verklaart om de budgettaire tekorten die de overheden vandaag opstapelen te financieren door de uitgifte van geld. Daardoor moeten die overheden geen nieuwe schuld uitgeven en worden ze niet meer bedreigd door paniek van obligatiehouders. De kans dat dit tot inflatie leidt is nul. Het is de enige manier om dalende productie en dalende inflatie tegen te gaan. It’s time to think out of the box.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234