Dinsdag 04/08/2020

Opinie

Hoe anders had de geschiedenis in Latijns-Amerika kunnen verlopen zonder Fidel Castro?

Een mand schildert een portret van Fidel Castro.Beeld EPA

An Vranckx is onderzoeker bij de Groupe de recherche et d’informtion sur la paix et la sécurité (GRIP) en is ook verbonden aan de Universiteit Gent.

In Latijns-Amerikaanse opiniepagina’s vraagt men zich vandaag af hoe anders de geschiedenis in die regio had kunnen verlopen zonder Fidel Castro. “Zouden we ons zonder hem geen 50 jaar burgeroorlog hebben kunnen uitsparen?”, stelt men in Colombia, waar men er wél ook meteen bij opwerpt “maar zouden we dan één dag voor zijn overlijden wel de vredesakkoorden hebben ondertekend, waarvan de lange onderhandelingen in alle sereniteit konden verlopen op het eiland dat hij tot reservaat voor revolutionairen had omgebouwd?”

An Vranckx.Beeld rv

Het lijken me overwegingen die we niet kunnen testen of tegenspreken. Vast staat wel dat de Cubaanse revolutie anderen elders heeft geïnspireerd en dat ze enkelen van hen de middelen verschafte om die revolutie te exporteren. Jonge Colombianen lieten zich in de vroege jaren zestig opleiden in de Cubaanse Sierra Maestre guerrillaschool, waarna ze voorzien van wapens, naar eigen land terugkeerden en er met de Ejercito de Liberación Nacional (ELN) een gewapende strijd opstartten. Deze Colombiaanse acroniembeweging, die zichzelf graag als “Castristisch” omschreef, ontving ook decennialang, op voorspraak van Fidel, een bescheiden financiering uit het Sovjetblok. In dat opzicht vormden de Colombiaanse guerrilleros geen alleen staand feit. Ook anderen die van dichterbij of verderaf te maken kregen met de exportafdeling van de Cubaanse revolutie, mijmeren over hun “jaren in olijfgroen” naar de kleur van de hen toegestopte uniformen van het Cubaans leger.

Waar we vandaag ook zeker van kunnen zijn is dat geen van Fidels peetkinderen in staat leek om met Cubaanse middelen, ideeën en vaardigheden in eigen land een heilzaam revolutionair project op de rails te zetten. Bloederig geklungel en bodemloos lijden zijn de nalatenschap van de ELN en andere guerrilla ondernemingen in Colombia en elders in Latijns-Amerika. Bewijzen die mislukkingen nu net de uitzonderlijkheid van Fidel Castro, die we wél willen erkennen als iemand die op zijn minst enkele stenen in de wereldgeschiedenis heeft verlegd? En waaraan is die uitzonderlijkheid dan toe te schrijven? Was het zijn “genie als meesterstrateeg”, of veelal de toevalligheid the man in the right place at the right time te zijn geweest, die uitzonderlijke omstandigheden handig wist te bespelen om zichzelf een halve eeuw in op zijn eentje te kunnen handhaven op een eiland aan de voordeur van de Verenigde Staten? 

Fidel Castro benutte alvast, op meesterlijke wijze, de Koude Oorlogslogica naar eigen voordeel. Van de verschillende handelsbelemmeringen, die uitgerekend de vrijhandelspromotor Amerika aan Cuba oplegde, van zodra daar petroleum uit de toenmalige Sovjet-Unie werd ingevoerd, maakte hij met sardonisch genoegen de zondebok waarop de schraalheid van het Cubaanse dieet kan worden afgeschoven. Dat die schraalheid waarschijnlijk ook te maken heeft met de afbouw van de Cubaanse voedselautonomie - er moest riet aangeplant worden voor de suiker die in ruil voor die olie aan die Sovjet-Unie moest worden geleverd - werd alleen geopperd door de allermoedigsten. Zij die Castro meedogenloos het zwijgen oplegde.

Ook in nog deze eeuw nam Fidel Castro het petervaderschap waar van een - in naam althans - revolutionair project van Latijns-Amerikaanse bodem, het “Bolivarismo”. Hugo Chávez trachtte daarmee meer dan klein beetje in de voetstappen te treden van Fidel Castro. Net zoals hij pleegde hij een mislukte staatsgreep en ging hij een tijdlang de gevangenis in, om er met presidentiële gratie vervroegd uit vrij te komen. De eerste stappen van Chávez na die vrijlating zetten hem op een vlucht naar Havana, waar hij zich in de open armen van Fidel liet fotograferen. 

Wanneer Hugo Chávez enkele jaren later met verkiezingen aan de macht kwam, gunde zijn verbond met Cuba het Castrisme uitstel van economische executie. Cubaans gezondheids- en veiligheidspersoneel werd geruild voor de Venezolaanse olie, waarmee het eiland een einde kon stellen aan de “Bijzondere Periode” die er zo’n decennium eerder was ingetreden na de implosie van de Sovjet-Unie. En dat zonder het Cubaanse politieke en economische project te hoeven opgeven. De sterke daling van de wereldolieprijs en het overlijden van Hugo Chávez knipten zo’n decennium later uiteindelijk ook deze levenslijn weer door. Buiten het licht van de schijnwerpers – Fidel heeft inmiddels het roer doorgeschoven naar zijn iets jongere broer, generaal Raúl Castro – belette niets de Comandante en Jefe nog om de uitgestoken hand van Uncle Sam aan te nemen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234