Maandag 11/11/2019
Paul De Grauwe. Beeld Bob Van Mol

Column

Het zware beroep van macro-econoom

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

De economen staan onder druk. Sinds de financiële crisis hebben ze veel van hun pluimen verloren. Dat geldt vooral voor de macro-economen. Dat zijn de economen die zich bezighouden met de “big picture”. Ze onderzoeken de verbanden tussen inflatie, economische groei, de staatsbegroting, werkloosheid en de handelsbalans in een land. Ze onderzoeken ook hoe die variabelen beïnvloed worden door wat er zich afspeelt in de rest van de wereld. Ze kijken dus naar het bos in zijn geheel.

Micro-economen daarentegen kijken naar de bomen in het bos. Ze onderzoeken de werking van een individuele markt (de eiermarkt, of de markt van laptops, bij voorbeeld). En dat lijkt stukken gemakkelijker dan de studie van macro-economische verbanden.

Een macro-econoom heeft dus een moeilijker beroep dan een micro-econoom, en zal gemakkelijker fouten maken. Hij moet zich dus bescheidener opstellen dan de micro-econoom. Maar dat doet hij meestal niet. Het valt op hoe macro-economen grote verhalen vertellen en dit doen met veel aplomb. Hoe komt dat?

Er is ten eerste het feit dat de macro-econoom veel bevraagd wordt door de media. De specialist in de eiermarkt niet. Als journalisten om de haverklap bellen om verhalen te horen over de macro-economie, dan wordt het moeilijk om bescheiden te blijven en ga je als macro-econoom jezelf overtuigen dat je over superieure kennis beschikt. Anders zouden die journalisten je niet blijven bellen.

Een van de dingen die journalisten constant vragen zijn voorspellingen over de inflatie, de werkloosheid, de groei en ga zomaar door. Eerlijkheid zou hier gebieden dat de macro-econoom toegeeft dat hij, zoals de journalist, niets weet over de toekomst, en dat hij dus geen zinnige voorspellingen kan doen. De verleiding is groot om dat niet toe te geven en zich te wagen aan voorspellingen. Er is niets wat de geloofwaardigheid van macro-economen zoveel ondermijnd heeft als de voorspellingen die niet uitgekomen zijn.

Een tweede nog belangrijkere reden waarom macro-economen onder druk staan, heeft te maken met de modellen die ze gebruiken. Dat zijn modellen die uitgaan van de “homo economicus”: het rationele individu dat zijn nut maximaliseert en gebruikmaakt van alle beschikbare informatie. Dat is een individu dat zich niet systematisch kan vergissen; geen domme dingen doet; zich niet laat verleiden door een teveel aan optimisme en euforie, of omgekeerd een teveel aan pessimisme en depressieve neigingen. Als hij fouten begaat, zijn dat fouten die het resultaat zijn van onvoorspelbaarheden. De vergissingen die het rationale individu begaat, liggen buiten zijn wil. Ze zijn het resultaat van dingen die hij niet onder controle heeft. Om de effecten van die oncontroleerbare factoren te minimaliseren, zal het rationele individu zich altijd weten in te dekken tegen dergelijke onvoorspelbaarheden. De “homo economicus” die centraal staat in de macro-economische modellen is een superieur wezen dat ik tot nu toe in mijn carrière nog nooit in levenden lijve heb ontmoet.

En toch blijven vele macro-economen zweren bij dergelijke wereldvreemde modellen. En dat is ook de fundamentele reden waarom ze de bal zo dikwijls mis slaan.

'Afwijkend gedrag'

Maar er is beterschap op komst. Steeds meer economen proberen in hun modellen “afwijkend gedrag” in te bouwen. Met afwijkend gedrag bedoel ik hier een gedrag dat afwijkt van het paradigma van de “homo economicus”. Het is gedrag waarbij individu’s gevoelens van vrees en euforie kunnen hebben. Gedrag waarbij ze imiteren van anderen omdat ze de complexiteit van de wereld waarin ze leven niet begrijpen. Het is ook gedrag dat beïnvloed wordt door gevoelens van eerlijkheid en spijt. Een hele reeks gedragingen dus, die tot nu toe niet voorkwamen op het radarscherm van economen.

Het formaliseren van een dergelijk “afwijkend gedrag” is bijzonder moeilijk maar tegelijk veelbelovend. Het zal nochtans nog een tijdje duren eer we het menselijk gedrag voldoende doorgronden om met die kennis een macro-economisch model op te stellen dat ons toelaat betrouwbare voorspellingen te doen. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234