Woensdag 16/10/2019

Opinie

Het zal niet stoppen in Syrië

Jonathan Holslag. Beeld rv

Jonathan Holslag is professor Internationale Politiek aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB) 

“Strijders wierpen zich op strijders. De dood zelf maakte geen onderscheid tussen dag en nacht, horror toonde onderscheid noch mededogen.” Deze woorden werden neergeschreven door een Zweedse militair in het jaar 1632. Meer dan een halve eeuw was het Europese continent toen in de greep van oorlogen waarin religieuze, geopolitieke en economische belangen de strijd aanwakkerden.

Protestanten wierpen zich op katholieken, protestanten op protestanten, katholieken op katholieken. De gravures van Jacques Callot uit die tijd toonden hoe bomen galgen werden, kerken brandstapels. Frankrijk en Engeland gaven steun met geld en wapens. Het religieuze geweld luwde, maar werd gevolgd door een spiraal van nieuw geweld, geweld om onverhulde wereldse belangen: territorium, prestige en handel.

Ik moet steevast aan die episode denken als ik de tragedie in het Midden-Oosten zich zie afspinnen en dan vooral aan dat zinnetje in een Nederlands pamflet: “Zal het ooit stoppen?” Meer moegetergd dan vandaag kan men de Syrische bevolking niet krijgen. Meer schokkend kunnen we ons de beelden van chloorgasslachtoffertjes niet voorstellen. En toch. Het zal niet stoppen.

De kruisraketten die dit weekend werden afgevuurd, zijn slechts speldenprikken in de flank van de cycloop – die nu nog woester om zich heen zal slaan. Woede houdt zichzelf in stand. Elke familie in Syrië, elk dorp en elke stad heeft wel een reden om wraak te nemen, om blijvend te haten. Ondanks de oorlogsmoeheid slagen de strijdende partijen er nog steeds in om jonge mannen te rekruteren.

Vaak kijken we naar Syrië als een slagveld tussen bevolkingsgroepen: het Arabisch-alawitisch-sjiitische blok van president Bashar al-Assad, de soennitisch-Arabische oppositie en de soennitisch-Koerdische oppositie, maar in werkelijkheid zijn er meer dan duizend groepen, milities, fracties en fracties-binnen-fracties aan het vechten, veelal met eigen belangen en eigen kleine wingewestjes.

Het idee dat het Syrische volk, middels verzoening zelf over zijn toekomst beslist, zoals ingeschreven in de VN-resolutie 2254, dat idee blijkt niet realistisch. Dit stelden ook de Russen vast toen hun kladje van een nieuwe grondwet werd afgeschoten. Dat voorzag in een federale republiek en meer macht voor het parlement. Duizenden vertegenwoordigers heeft Moskou samengebracht: zonder resultaat.

Verzoeningspoging

De oppositie zag geen heil in de Russische verzoeningspoging omdat het machtsbastion van president Assad overeind zou blijven; Assad had geen zin om concessies te doen omdat het Russische leger hem had geholpen zijn positie ten aanzien van zijn opponenten te versterken. Assad wint; waarom dan aanvaarden dat de soennitische meerderheid voor het zeggen zou krijgen?

Al zouden we gaan richting een federale staat: waar trekt men de grenzen? Er loopt geen lijn tussen de etnische groepen. De Koerden zitten bijvoorbeeld aan beiden kanten van de Eufraat. Dan zijn er de grootmachtenbelangen. Turkije zal nooit aanvaarden dat Koerden ten oosten van de Eufraat heersen. Israël zal nooit aanvaarden dat gebieden langs Libanon en de Golanhoogten gecontroleerd worden door Iraanse milities.

Dan hebben we het nog niet over Rusland en Iran. Iran zal nooit aanvaarden dat de sjiitische minderheid de baan moet ruimen voor de soennieten. Voor de Russen op zich maken al die etnische en religieuze besognes niet veel uit, zolang het toegang blijft hebben tot zijn bases en gezichtsverlies vermijdt. Wat de agenda van de VS is, behalve het schoorvoetend indammen van Iran, dat is veel minder duidelijk.

Als de wrevel na de recente Westerse raketaanval is gaan liggen, en als de Amerikaanse vloot onder leiding van de USS Harry Truman opnieuw voorbij het Suez-kanaal is, zal opnieuw blijken dat Washington en Moskou allebei uit zijn op de-escalatie. Rusland zit op zijn tandvlees. De VS hebben in Oost-Azië de handen vol. Maar dan blijven er de ambities van Turkije, Israël en Iran. De kans dat dat geweld overslaat naar de rest van de regio blijft daardoor groter dan dat zij door oorlogsmoeheid uitdooft.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234