Maandag 21/10/2019
Saskia De Coster Beeld Bob Van Mol

Brexit

Het Verenigd Koninkrijk spartelt voor zijn leven. Of voor zijn fictie

Saskia de Coster is schrijver van de onlangs verschenen roman Nachtouders. Haar column verschijnt tweewekelijks op woensdag.

Brexit, hoofdstuk 813 waarin het Verenigd Koninkrijk weer uitstel in het verhaal vraagt. Uitstel van executie. Zoals vrijwel alle slogans verraadt de slogan van het brexitkamp een aandoenlijke illusie. “Take back control” is een hartenkreet: ooit hadden wij de controle, wij missen die zo. Iets terugnemen wat je niet meer hebt, dat lijkt verdacht veel op een kleptomane wraakoefening op de geschiedenis.

Woensdag kan het Britse parlement, dankzij het amendement van de conservatieve Oliver Letwin, de parlementaire agenda even overnemen van de regering en enkele behoorlijk sturende stemrondes houden. Dat is een tegenvaller voor Theresa May, die nu al zo lang en met de moed der wanhoop onderhandelt dat ze alleen al daarom zeker kan zijn van een heiligverklaring.

Het signaal dat een deel van het Verenigd Koninkrijk geeft en wellicht met meer burgers uit de lidstaten gemeenschappelijk heeft: het verketterde Brussel, symbool voor bedilzucht en stompzinnige regeltjes over komkommers en lampenfittings, met Juncker als gezicht, heeft te veel macht ten koste van de verongelijkte burger die zich in zijn eigen land of op zijn eiland ontheemd en bedreigd voelt. Er zijn grote issues die Europa beter zou kunnen aanpakken en zo zou Europa ook bij de brommende burger scoren: een verenigde verdediging van de Europese grenzen, een rechtvaardige belasting voor multinationals…

Take back control” klonk het zelfzeker, maar ondertussen zijn de steeds repetitievere krantenkoppen de enige zekerheid geworden. De dramatische opbouw naar een allesbepalende keuze of explosieve en fatale wending is al zo lang aan de gang dat de spanningsboog volledig verslapt is en het publiek teleurgesteld afhaakt. Zelfs de sloomste soort bij uitstek, de romanschrijvers, heeft de werkelijkheid al bijgebeend en voorbijgestoken. 

Ali Smith schreef Autumn, slim in de markt gezet als de eerste ‘postbrexitroman’. Het boek speelt zich af in een verdeeld Verenigd Koninkrijk dat net weer op eigen benen staat en de gevolgen van die keuze spelen mee op de achtergrond in de licht dystopische roman. Een teleurgesteld land bewaakt zijn eigen grenzen. De meeste burgers schijnen de stommiteit liefst te vergeten, maar ze leven wel op een met prikkeldraad omgeven eiland en moeten dealen met de dagdagelijkse realiteit van een onmogelijke bureaucratie, met ziekelijk strikte eisen voor reispassen. Zo blijkt het hoofd van een van de personages keer op keer de verkeerde afmeting te hebben om op een pasfoto te passen. De brexit als absurde klucht, terug naar af.

Brits premier Theresa May verlaat 10 Downing Street. Beeld AFP

Ondertussen, in de echte wereld, spartelt het Verenigd Koninkrijk en draait het zich vast. De geschiedenis heeft amper voorbeelden opgeleverd dat de toekomstdroom van de brexiteers haalbaar is en een vooruitgang zal zijn, al helemaal niet als je jezelf eerst jarenlang in een unie gemanoeuvreerd hebt maar in stilte een deel van de bevolking een oude droom hebt doen koesteren. Het wordt alsmaar onduidelijker wat het protectionisme precies nog kan beschermen. Zoveel rest er niet. De slang van de toekomst bijt in zijn eigen oude, verschrompelde staart.

Take back control”: het triomfantelijke gebulder is aandoenlijke bluf geworden, een eeuw nadat het Britse Rijk een vierde van de hele wereldbevolking omvatte en dus controleerde. Die tijden zijn al zo lang voorbij dat geen levende ziel er nog over kan getuigen en dat is misschien nog het gevaarlijkst van al: dat de overlevering van de overlevering de mythe van aangeboren grootsheid bestendigt. Gelukkig is er nog wat fictie als die van Smith om de werkelijkheid te bewaken, niet om het sprookje te laten voortbestaan.

Het heeft natuurlijk wel iets diep tragisch; ooit was je een reus en op een dag word je wakker in je dwergenbedje en besef je dat op je tenen staan niet meer helpt, en dat zelfs een dwerg moet eten en rondkomen. De dwerg zal uitgeput raken in een eindeloze stoelendans van deals. Ook zijn zijn beentjes te kort geworden om de spreidstand tussen de VS en Europa nog aan te kunnen en soeverein en bevoorrecht tussen beiden te staan, zoals ooit wel kon toen de voormalig superieure eilandstaat nog wat restanten van de oude macht over had.

De prijs voor de soevereiniteit van het Verenigd Koninkrijk zal hoog zijn. In de New York Times stond onlangs een studie die aantoont dat vergeten, in tegenstelling tot wat we vaak denken, een actief proces is, een inspanning die veel energie vraagt. Hoe grootser en glorierijker het verleden, hoe lastiger het proces om het te vergeten. Misschien is het hele brexitdebacle waar het hele eiland doorgaat en schopt en slaat en zich geen raad weet deel van een grotere, Europese vergeetbeweging. Het Verenigd Koninkrijk spartelt voor zijn leven. Of voor zijn fictie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234