Dinsdag 21/05/2019

Meningen

Het verbeelde feminisme van Griet Vandermassen

Griet Vandermassen. Beeld Illias Teirlinck

Sofie De Graeve, woordvoerster en Ida Dequeecker, lid van Furia, feministische en pluralitisch overleg- en actiegroep die Nationale Vrouwendag organiseert.

Is Griet Vandermassen zo onzeker over haar ideeën dat ze een verbeeld feminisme in stelling moet brengen? In het interview in Zeno (DM 20/4) trekt ze van leer tegen een ‘klassiek feminisme’. Een feminisme dat vrouwen zogezegd voorschrijft hoe ze zich moeten gedragen en hen in de rol plaatst van weerloze poppetjes zonder eigen wil.

Voorschrijffeminisme

De rode draad van het feminisme is nochtans net een pleidooi voor maximale vrijheid en ontplooiingskansen. Of het nu gaat om het speelgoed van je voorkeur of het aantal sekspartners, de manier waarop je je kleedt, de hoeveel zorg die je opneemt of het beroep dat je uitoefent. Net het omgekeerde dus van het voorschrijffeminisme dat Vandermassen uitvindt.

Vandaag is die vrijheid er nog altijd niet. Vandermassen wijst daar zelf op wanneer ze het heeft over de dubbele seksuele moraal of over de jongen die het risico loopt gepest te worden als hij in prinsessenjurk naar school wil. Dat heeft alles te maken met cultureel geconstrueerde ideeën over vrouwelijkheid en mannelijkheid, over wat hoort voor meisjes en jongens. Lijden wij aan ‘bio-aversie’ omdat we dat aan de kaak stellen en willen veranderen?

Het is best een interessante vraag of de dubbele seksuele moraal en het daarop gebaseerde gedrag van vrouwen en mannen biologisch of maatschappelijk bepaald is. Maar wat ons vooral interesseert, is dat morele standaarden - gelukkig maar - veranderbaar zijn. Die veranderingen worden maatschappelijk gestuurd en kunnen op vrij korte termijn oude stereotypen en structurele barrières effectief slopen.

Beschamend

De manier waarop Vandermassen de discussie over deeltijds werk voorstelt, is ronduit beschamend. Feminisme ontkent niet dat er veel vrouwen zijn die deeltijds werk als een goede oplossing ervaren. Maar ze kiezen hiervoor binnen het maatschappelijk beperkend kader van onder meer een gesegregeerde arbeidsmarkt, tekorten in de kinderopvang, onaangepaste werktijden en de druk om zowel een inkomen te verwerven als voor het gezin te zorgen.

Feminisme wil net dat iedereen de keuze kan maken om ook te zorgen. Ook alleenstaande ouders. En ook mannen. Hun roep voor een uitbreiding van het geboorteverlof klinkt steeds luider. Net zoals hun ongenoegen over de moeilijkheden die ze ondervinden bij het opnemen van zorgverloven. Hieruit blijkt hoezeer zorgen geen genetische voorbestemdheid van alleen vrouwen is, maar een universele menselijke behoefte.

Wat problematisch is aan deeltijds werk, is dat het zo zwaar weegt op de financiële zelfstandigheid van vrouwen. Het zijn niet ‘de feministen’ die voltijds werken dan als dé oplossing naar voor schuiven. Wat veel feministen wel willen, is een samenleving die zo is georganiseerd dat het verwerven van een volwaardig inkomen voor vrouwen en mannen hand in hand gaat met tijd voor zorg en andere engagementen. Bijvoorbeeld door een kortere werkweek met loonbehoud. Dat zou pas een kader zijn dat vrouwen en mannen toelaat om echt vrije keuzes te maken.

Na #MeToo

Ook als het over geweld gaat, heeft Vandermassen oogkleppen op. Na #MeToo verbaast het dat ze helemaal niet denkt aan geweld als één van de mogelijke verklaringen waarom jongens wel en meisjes niet ingaan op het voorstel om met een onbekende het bed in te duiken. De loskoppeling van seks en macht bij seksueel geweld miskent decennia criminologisch onderzoek.

Feminisme heeft ook helemaal geen aversie van biologie, zoals Vandermassen meent. Integendeel, feministen wijzen net op de risico’s van blindheid hiervoor. Zo missen artsen sommige ziektepatronen of schatten ze die fout in omdat ze zich bij vrouwen anders manifesteren. De farmaceutische sector test medicatie liever niet op vrouwen omwille van hun hormonale cyclus. De auto-industrie voerde tot voor kort enkel testen met dummies op mannenmaat uit…

Nieuwe rollen

Waar feminisme wel moeite mee heeft, is de blindheid voor de maatschappelijke inbedding van biologie. Zo werden decennia geleden hele andere conclusies verbonden aan het gegeven van over een baarmoeder te beschikken. Waarom raadpleegt Vandermassen de kennis niet die hierover ontwikkeld wordt binnen gender- en diversiteitsstudies aan haar eigen instelling, de UGent?

Tegelijk stemt die evolutie in de sociaal-biologische verklaringen ook optimistisch. Het toont net hoe veranderlijk ideeën kunnen zijn die aan biologie gekoppeld worden. De nieuwe rollen die vrouwen en mannen bevechten in de samenleving, zetten telkens opnieuw die eeuwenoude opvattingen over vrouwelijkheid en mannelijkheid op de helling. Moderne feministen houden daar rekening mee. Misschien kan Vandermassen dat in de volgende heruitgave van haar boek ook doen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.