Donderdag 09/07/2020

OpinieKristof Calvo

Het vaccin tegen ongelijkheid moet nu ontwikkeld worden

Kristof Calvo.Beeld BELGA

Kristof Calvo is federaal fractieleider van Groen/Ecolo.

Telewerken beleeft zijn grote doorbraak. We betalen minder met cash geld. En het belang van publiek groen op wandelafstand was nooit zo duidelijk. Maar de sterkste stijger in de ideeënbibliotheek tijdens de coronaperiode is wellicht het basisinkomen.

“Dit is de tijd om een universeel basisinkomen te overwegen”, klonk het in een paasboodschap van Paus Franciscus. De Financial Times beschouwt het basisinkomen “als een serieuze optie”. Meer dan een miljoen landgenoten zitten in het systeem van tijdelijke werkloosheid, een vorm van tijdelijk basisinkomen. Voor zelfstandigen is een overbruggingskrediet uitgewerkt.

Je kan dure crisismaatregelen uiteraard niet zomaar omzetten naar lopend beleid. Maar, hoewel het basisinkomen geen nieuwkomer is, kan het dus wel de revelatie zijnHet onvoorwaardelijke karakter van bepaalde crisismaatregelen is opvallend. Voor elke tijdelijk werkloze in Vlaanderen is er een tegemoetkoming voor de energiefactuur. Automatisch, zonder een processie van paperassen.

‘Omdat het oorlog is’, gaat de bureaucratie even toe. Maar dat hoeft geen tijdelijke sluiting te zijn. Vertrouwen kan ook de leidraad zijn in vredestijd: geen staat meer die controleert, sanctioneert en vernedert, maar een overheid die emancipeert en vertrouwen geeft.

Leerrijk

De coronatijd leert hoe ons land in lockdown gaat als vrijwilligers zouden staken. Vandaag is er landelijk applaus voor de rekkenvullers en de zorgverstrekkers. Laat die erkenning vooral niet tijdelijk zijn. Dat is het vertrekpunt van het basisinkomen: het waarderen en motiveren van elke mens, respect opbrengen voor alles wat van waarde is.

Als het brandt, moeten we blussen, luidt het. Maar mensen kunnen nooit zonder water. Inkomen is altijd belangrijk. De weg naar buiten loopt via de deur, formuleerde de Braziliaanse econoom Eduardo Suplicy het heerlijk eenvoudig. Lees: de weg uit armoede loopt via een inkomen.

Met inkomenszekerheid is het zoals met mondmaskers: je beschikt best op elk moment over een strategische voorraad. In de strijd tegen het virus is preventie essentieel. Het is net zo met de strijd tegen armoede. Basisinkomen kan je beschouwen als immuniteit opbouwen.

We herontdekken hoe bepalend toeval en pech zijn, en hoe snel het tij kan keren. Vandaag beseffen we dat voor onze bedrijven. Morgen is dat inzicht er hopelijk ook weer voor zieken en mensen in armoede. Deze periode confronteert ons met de alomtegenwoordige ongelijkheid. Iedereen is kwetsbaar, maar de gevolgen zijn lang niet voor iedereen hetzelfde. Ongelijkheid maakt mensen ziek.

Basis voor Trump

Doorheen de geschiedenis hebben grote crisissen samenlevingen richting meer gelijkheid geduwd. Dat was niet zo na de financiële crisis in 2008. Het beleid nadien kwam zelfs vooral de grote vermogens ten goede. Als de groeiende vermogensongelijkheid zich doorzet, dan bezitten de 1 procent rijksten ter wereld in 2030 zo’n twee derde van al het vermogen.

De basis voor Donald Trump, de brexit en de comeback van extreemrechts in eigen land is gelegd in 2008. Nooit eerder werd zo duidelijk: je krijgt niet wat je verdient. De redding van de banken was ook de redding van de bankiers, en dat heeft gezorgd voor wereldwijde colère, die tot vandaag nazindert.

De band tussen inspanning en beloning is te zwak, ook in ons land. Na corona moeten we die band herstellen. Mensen die onmisbaar zijn, en tegelijk onderbetaald: we aanvaarden het niet meer.

Onder impuls van professoren als Thomas Piketty, Richard Wilkinson en Gabriel Zucman krijgt de strijd tegen ongelijkheid al geruime tijd meer aandacht. De denkers van na 2008 leveren de inspiratie voor de beleidsmakers van na 2020.

Niet gezapig

Al waarschuwt de Nederlandse publicist Bas Heijne in NRC terecht voor een te grote stelligheid bij het maken van voorspellingen. Er breekt eerst nog een periode aan van onzekerheid, inspanning, strijd en tegenwerking. Het idee dat we hier als vanzelf beter uit zullen komen, is nonsens.

Die ideeënstrijd barst nu dus los. We moeten daar vooral niet mee wachten. Het vaccin tegen de ongelijkheid moet nu worden ontwikkeld. Progressieve politiek mag nu vooral niet gezapig zijn.

Corona is de grootste crisis sinds de Tweede Wereldoorlog. Toen werden de Verenigde Naties opgericht en was er het begin van de Europese samenwerking. In eigen land ging de grote doorbraak de vrede zelfs vooraf. Al op 28 december 1944, terwijl het Ardennenoffensief nog bezig was, was er de geboorte van de sociale zekerheid. Als het toen is gelukt, moet toch ook deze crisis een nieuw tijdperk kunnen inluiden?

De sociale zekerheid is een kathedraal van eigen makelij. Voor een nieuwe kathedraal is er een team van architecten nodig: een progressieve ideeëncoalitie. In de coronacrisis komt elke oplossing voort uit samenwerking. Tussen wetenschappers, tussen burgers, tussen ziekenhuizen, tussen bedrijven. Dat is net zo in de politiek.

Weg van de obsessie met de korte termijn, minder neuten over de kleine verschillen, en de vrijgekomen tijd investeren in wat er echt toe doet: dat is de staatshervorming die we nodig hebben.

Grote dromen, kleine stappen

Een basisinkomen zal nog geen deel uitmaken van het volgende regeerakkoord. Maar het kan wel onze adviseur zijn. Het is ook een filosofie, een mensbeeld, een handleiding in zowat elk debat, een kompas en tegelijk een vergezicht.

Er is niet één basisinkomen. De ‘welvaartsgarantie’ is de verborgen parel in het programma van Groen. Het is geen universeel, maar wel een gegarandeerd basisinkomen, een absolute verzekering tegen armoede. Een invoering zal ook altijd gefaseerd gebeuren. Spanje pakt het nu zo aan. Een proefprogramma is de eerste stap.

Ik ben een possibilist. Possibilisten omarmen grote ideeën, om vervolgens te kijken wat haalbaar is. Als je eerst kijkt wat haalbaar is, kijk je nooit ver genoeg. Grote dromen netjes opsplitsen in haalbare stappen vermijdt de teleurstelling waar revolutionairen ons mee opzadelen, maar biedt wel de hoop van radicale vernieuwing.

Net omdat het een droom is, zouden progressieven het basisinkomen moeten omarmen. Nu moeten we met zijn allen nog even binnen blijven. Meteen nadien is het tijd om op te staan.

Een lange versie van dit stuk verschijnt op sampol.be.

Beeld Geert De Rycke
Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234