Zondag 25/07/2021

OpinieKoen Vanhalst

Het tijdelijk opheffen van patenten op coronavaccins is een beetje wishful thinking

Activisten met maskers van de G7-leiders vragen om de patenten op de coronavaccins te laten vallen.  Beeld AP
Activisten met maskers van de G7-leiders vragen om de patenten op de coronavaccins te laten vallen.Beeld AP

Koen Vanhalst is Europees en Belgisch octrooigemachtigde en heeft een wetenschappelijke achtergrond als doctor in de Biotechnologie. Deze opinie verwoordt zijn persoonlijke visie.

Deze week berichtte De Morgen over hoe het Europees Parlement de tijdelijke opheffing van octrooien op Covid 19-vaccins steunt (DM 10/6). Daar valt inderdaad wel het een en ander over te vertellen.

De stemming in het Europees Parlement zou er namelijk ervoor zorgen dat de Commissie nu constructief gaat onderhandelen met de Wereldhandelsorganisatie (WTO) over de opheffingen van de patenten. En dat zou dan weer de weg vrijmaken om de productie van coronavaccins op te schalen en de globale toegang tot covid-behandelingen te verzekeren.

Zo eenvoudig ligt het evenwel niet. Voor zover ik in de door het Europees Parlement geadopteerde resolutie kan lezen, staat er over de tijdelijke opheffing of “waiver” niet veel meer in dan het volgende – ik vertaal uit de Engelse versie: “Het Europees Parlement vraagt steun voor proactieve, constructieve en tekstgebaseerde onderhandelingen inzake een tijdelijke opheffing van het WHO TRIPS akkoord, met als doel het verhogen van de globale toegang tot betaalbare Covid-19-gerelateerde medische producten en het wegwerken van globale productiebeperkingen en bevoorradingstekorten.”

Bovendien staat er ook dit: “Het Europees Parlement benadrukt dat de bescherming van intellectuele eigendom een belangrijke stimulans is voor innovatie en onderzoek wereldwijd; en noteert dat dergelijke bescherming de basis is voor vrijwillige licentieovereenkomsten en transfer van knowhow en daardoor eerder een enabler is dan een barrière op de beschikbaarheid van vaccins.”

Volgens mij is dit dus niet echt een baanbrekende bocht ten overstaan van wat de Europese Commissie eerder al naar de Wereldhandelsorganisatie (WTO) stuurde.

Hete soep

Menig politicus kan met deze resolutie misschien graag hoog van de toren blazen als in dat ze “de patenten van de big pharma” hebben tegengehouden, iets zegt me dat de soep niet zo heet zal gegeten worden.

Bovendien is het niet alleen “big pharma” die de octrooirechten heeft op bijvoorbeeld de mRNA-vaccins. Ik geef ter illustratie ook nog even een recent artikel mee uit Nature in verband met de op zijn zachtst gezegd complexe octrooi-situatie van de mRNA-vaccins, bijvoorbeeld die van Pfizer/BioNtec en Moderna. De auteurs, Mario Gaviria & Burcu Kilic, baseerden zich onder meer op cijfers van de Amerikaanse Securities and Exchange Commission (SEC) om het web van licentie- en samenwerkingsovereenkomsten die verband houden met de mRNA-vaccin-technologie van onder andere Pfizer/BioNtec en Moderna in kaart te brengen.

Ik ben het niet 100 procent eens met de conclusie van de auteurs dat patenten, bedrijfsgeheimen en knowhow in eigendom van of gelicentieerd aan grotere bedrijven een rem kunnen zijn op toegang tot de technologie voor verdere ontwikkeling. Toch geeft het een goed beeld van de complexiteit. Het tijdelijk opheffen van “de patenten op de Covid 19-vaccins” is dus een beetje kort door de bocht en een beetje wishful thinking van menig politicus die denkt het probleem met een simpele pennentrek op te lossen.

Activisten op de top van de G7 in Cornwall willen dat de patenten tijdelijk komen te vervallen.  Beeld Getty Images
Activisten op de top van de G7 in Cornwall willen dat de patenten tijdelijk komen te vervallen.Beeld Getty Images

Het moet bovendien duidelijk zijn dat het opheffen van de octrooirechten an sich geen enkel vaccin extra op de markt zal brengen – nog ongeacht de complexiteit en de volgens de Europese rechten van de mens redelijke onmogelijkheid ervan. Want octrooien als voorwerp van een eigendomsrecht worden beschermd, onder meer onder het eerste protocol bij het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens, de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens (artikelen 17 en 27) en het Handvest van de Grondrechten van de Europese Unie (artikel 17).

De onvoldoende grote (snelle) productie en distributie van vaccins in minder rijke landen heeft als oorzaak vooral de complexe productiemethodes, problemen met distributie en problemen met lokale toediening. Met het opheffen van “de patenten” komt er niet als bij toverslag een nieuwe productiefaciliteit in India, Zuid Afrika of pakweg Congo bij. De expertise en infrastructuur ontbreekt daar (helaas) vaak. De farma-industrie is vragende partij om de productie op te schalen en de barrières voor wat betreft transport en regelgeving weg te werken, samen met onder andere de Europese Unie om de vaccins vlotter te kunnen verspreiden, maar initiatieven zoals dit doen daar weinig of niets goeds aan.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234