Woensdag 23/10/2019

Opinie

Het schrappen van de biomassacentrale in Gent was een eerste goede stap

De Gentse biomassacentrale Max Green Beeld Ackermans & van Haaren

Frans Fierens is luchtkwalteitsexpert bij de Intergewestelijke Cel voor het Leefmilieu. Hij schrijft dit stuk in eigen naam.

Het ontslag van minister Turtelboom doet de discussie over biomassa als milieu- en klimaatvriendelijke brandstof opnieuw opwaaien. Een aantal partijen wil biomassa inzetten in de strijd tegen de klimaatverandering en ziet het als het enige middel om de klimaatdoelstellingen die in Parijs werden afgesproken en die Europa ons oplegt te halen. Andere partijen waaronder de milieubeweging vinden grote biomassacentrales helemaal niet klimaatvriendelijk en zijn faliekant tegen. Zowel voor- als tegenstanders focussen zich voornamelijk op de klimaatproblematiek en dus CO2 (het belangrijkste broeikasgas). Het luchtvervuilingsaspect wordt dikwijls vergeten. Biomassa verbranden zorgt immers niet alleen voor CO2, maar ook voor luchtvervuiling met vooral fijn stof.

Diesel werd jarenlang gepromoot omdat het beter zou zijn voor het klimaat. Een dieselwagen stoot per gereden km immers (iets) minder CO2 uit dan een vergelijkbare benzinewagen. Dat diesel voor veel meer luchtvervuiling met fijn stof en stikstofoxides (NOx) zorgt werd daarbij vergeten. Door de "CO2 korting" voor zuinige wagens werden door de federale overheid in België tot 2012 zelfs subsidies gegeven voor dieselwagens zonder roetfilter. Het waren vooral de kleinere dieselwagens die minder dan 105 gram/km CO2 uitstoten en voor een korting van 15% in aanmerking kwamen. Kleinere dieselwagens die vooral voor (te) korte afstanden in de stad worden gebruikt en daardoor nog extra vervuilend zijn.

Verschillende studies tonen ondertussen aan dat de verdieseling van het Europese wagenpark niet tot minder, maar net tot meer CO2 uitstoot heeft gezorgd. Dat dieselwagens beter zijn voor het klimaat is een hardnekkige mythe waarvan ondertussen duidelijk is dat ze niet klopt. Alleen de autolobby gelooft dit sprookje nog.

Frans Fierens Beeld RV

Kantelmoment

Specialisten lucht zeggen al 20 jaar dat verdieselen geen goed idee is. Ondertussen hebben ook onze beleidsmakers dat door: de accijnzen op diesel worden stilaan opgetrokken waardoor er binnen een paar jaar geen prijsverschil meer is met benzine aan de pomp, in Vlaanderen werd de belasting op de inverkeerstelling (BIV) aangepast zodat de aanschaf van een dieselwagen in veel gevallen niet meer loont en ook de jaarlijkse verkeersbelasting is sinds 1 januari dit jaar hervormd met een hogere belasting voor diesels.

Deze maatregelen, en vermoedelijk ook de extra aandacht voor de impact van dieselwagens op de luchtkwaliteit na het dieselgateschandaal hebben voor een kantelmoment gezorgd. Er worden door particulieren nu, eindelijk, minder dieselwagens gekocht.

Deze maatregelen komen wel laat. Te laat. De Europese Commissie is vorige week een inbreukprocedure gestart tegen België omdat in Brussel de stikstofdioxide (NO2) jaargrenswaarde sinds 2010 wordt overschreden. De veruit belangrijkste reden is het hoge aantal dieselwagens en de uitstoot van ongezonde NOx die in realistische rijomstandigheden bij dieselwagens veel hoger is dan de wettelijke uitstootgrens.

"Diesel 2.0"

Luchtkwaliteitsspecialisten spreken over biomassa als "diesel 2.0". Er zijn immers nogal wat gelijkenissen tussen de discussies over biomassa en diesel. Biomassa verbranden wordt als "CO2 neutraal" en dus als ideale brandstof beschouwd in de strijd tegen de klimaatverandering. De stelling is dat de CO2 die vrijkomt bij de verbranding van biomassa al in de lucht zat en er dus geen netto toename is van de CO2 uitstoot. In de realiteit is het verhaal toch wel wat complexer. Veel hangt af van de beschouwde tijdshorizon, maar een boom van 40 jaar oud die je kapt en opstookt zorgt wel degelijk voor een toename van de hoeveelheid CO2 in de atmosfeer.

Je moet een nieuwe boom planten, 40 jaar laten groeien en dan pas is het systeem CO2 neutraal. In Vlaanderen (België) is er ook niet voldoende biomassa aanwezig zodat massaal moet geimporteerd worden, onder anderen via zeeschepen uit de Verenigde Staten en Afrika. Dit transport zorgt voor CO2 emissies, maar ook voor luchtvervuiling. Vooral de zwaveldioxide (SO2) uitstoot van zeeschepen is heel hoog door het extreem hoge zwavelgehalte van scheepsbrandstoffen. De zwavelinhoud van deze "bunker fuels" bedraagt wel 3,5% of 3500 maal meer dan diesel of benzine.

Het zogenaamde korteomloophout (KOH) dat lokaal wordt geproduceerd is meer klimaatvriendelijke biomassa, maar het aanbod is veel te klein om er een grote biomassainstallatie mee te doen draaien.

Ook de luchtvervuiling die veroorzaakt wordt bij het verbranden van biomassa wordt meestal vergeten. Biomassacentrales stoten veel fijn stof uit. Ook "Black Carbon" of roet. Eén van de voor de gezondheid gevaarlijkste componenten van fijn stof en bovendien een zogenaamde "short lived climate forcer", een stof die een kortere levensduur heeft in de atmosfeer in vergelijking met CO2, maar ook zorgt voor klimaatopwarming.

Kleine "biomassacentrales" zoals openhaarden of houtstoven zijn trouwens nog vuiler dan de grote centrales. Om een idee te geven: een paar stevige blokken hout (4 kg) verbranden in een openhaard zorgt voor evenveel fijn stof als een dieselwagen die 1100 km rijdt. Zelfs als we rekening houden met het hogere rendement, stoot de meest moderne pelletketel per geproduceerde hoeveelheid energie 5x meer fijn stof uit dan de grote centrales. De grote centrales hebben immers een betere rookgasreiniging.

Door het toenemend gebruik van hout (inclusief pellets) door de huishoudens, is houtverbranding ondertussen de belangrijkste bron van primair (of rechtstreeks uitgestoten) fijn stof in Vlaanderen. Hout mag dan een natuurproduct zijn, de verbranding ervan zorgt voor gelijkaardige schadelijke stoffen als bij de verbranding van steenkool en tabbak.

Biomassa en diesel, een vergelijkbaar verhaal dus. De maatregelen tegen de verdieseling kwamen te laat. Hopelijk maken onze beleidsmakers in de biomassadiscussie niet dezelfde fouten. Het schrappen van de biomassacentrale in Gent was een eerste goede stap. Nu nog alternatieven zoeken voor de andere op til staande biomassaprojecten en maatregelen nemen om de uitstoot van fijn stof door houtverbranding bij de huishoudens te verlagen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234