Dinsdag 24/05/2022
Alain Gerlache. Beeld DM
Alain Gerlache.Beeld DM

ColumnAlain Gerlache

‘Het rijk van de vrijheid’ heeft zich bij de lijst van blunders van de politieke communicatie in ons land gevoegd

Alain Gerlache overschouwt de politieke actualiteit. Zijn column verschijnt op maandag.

Alain Gerlache

Eind oktober nam ik deel aan een politiek debat in de buurt van Leuven. In Luik, waar ik woon, had de lokale overheid het Covid Safe Ticket toen al verplicht gemaakt voor alle evenementen met meer dan vijftig mensen en droegen veel aanwezigen uit voorzichtigheid een mondmasker. Dat was een groot verschil met de situatie die ik bij mijn aankomst op het debat aantrof en waar ik niet meer aan gewend was. Hoewel er veel publiek was, werd het CST niet gecontroleerd. Bijna niemand droeg een masker. Een andere deelnemer, die zag dat ik aarzelde om het mijne af te nemen, zei ironisch: “Welkom in het rijk van de vrijheid!”

Sindsdien hebben de feiten ons geleerd dat die uitdrukking een van de ongelukkigste slogans sinds het begin van de crisis is geweest. Niet alleen omdat hij werd gerecupereerd om steriele communautaire rivaliteiten aan te scherpen, maar ook omdat hij suggereerde dat het einde van de beperkingen en de voorzorgsmaatregelen nabij was. Toch is de man die ermee uitpakte, Frank Vandenbroucke, geen nationalist en kan je hem moeilijk laksheid in de strijd tegen covid verwijten, integendeel.

Toen de minister van Volksgezondheid in januari 2021 in de Kamer verklaarde: “Het rijk van de vrijheid is weer in zicht”, was dat met een goede bedoeling: de bevolking aansporen om zich op grote schaal te laten vaccineren. Hij had gelijk, want zonder vaccinatie zou onze huidige gezondheidssituatie echt rampzalig zijn. Maar vandaag boeten we mogelijk voor het valse gevoel van absolute veiligheid dat de vaccinatie heeft uitgelokt, terwijl de varianten van het virus elkaar opvolgen en voortdurend agressiever worden.

“Het rijk van de vrijheid” heeft zich gevoegd bij “het einde van de tunnel” - dat ook in zicht was – in de lijst van blunders van de politieke communicatie in ons land. Zelfs met de allerbeste bedoelingen moet je een elementaire regel eerbiedigen: je doet beter helemaal geen beloften dan een belofte die je niet kunt houden, want die schept niet alleen frustratie maar ook wrok en verlies van vertrouwen.

We kennen het beroemde “Read my lips: no more taxes” dat de Amerikaanse president George Bush senior zijn herverkiezing kostte. Het chaotische parcours van het overlegcomité in de afgelopen twee weken heeft het belang van die elementaire regel opnieuw geïllustreerd. Na een eerste vergadering op 17 november en maatregelen die ontoereikend werden bevonden, terwijl de cijfers al verontrustend waren, moest het comité deze week overhaast opnieuw bijeenkomen en uiteindelijk veel hardere beperkingen opleggen in het licht van de verslechterde situatie.

Het is niet door de indruk te wekken dat je zonder kompas vaart, door na meer dan anderhalf jaar gezondheidscrisis altijd dezelfde rechtvaardigingen te herhalen, dat je de bevolking weer vertrouwen geeft in ons vermogen om een oplossing te vinden. Kritiek uitoefenen is natuurlijk gemakkelijk en de uitdaging is groot, dat mogen we nooit vergeten. Maar anderzijds kunnen we niet anders dan vaststellen dat de communicatie die een snel einde van de crisis belooft niet werkt. Ze is contraproductief geworden. We zijn nu in “het rijk van de onzekerheid en de twijfel”.

In november 1942 sprak de Britse premier Winston Churchill na de slag van El Alamein – die de Britten hadden gewonnen – deze gevleugelde woorden: “This is not the end. It is not even the beginning of the end. But it is, perhaps, the end of the beginning”. Die historische uitspraak illustreert perfect de lijn die Churchill volgde: doorzetten en niets verbergen van de moeilijkheden die gaan komen. Dat was natuurlijk in een andere situatie en een andere tijd. Maar een punt van overeenkomst laat zich niet wegwuiven: we hebben hier te maken met een strijd waarvan we niet weten wanneer hij zal eindigen.

Sommigen, ook communicatiespecialisten, twijfelen eraan of de bevolking bereid is om dat te horen en aanvaarden. Wanneer je naar het koppige wantrouwen tegenover vaccinatie kijkt en naar de radicalisering van het verzet tegen de beperkingen die de overheid oplegt, kan je je afvragen wat de impact zal zijn van een politiek discours dat eerlijke taal spreekt over de onzekerheden en de moeilijkheden die ons wachten. Maar bestaat er een alternatief, tegenover een vijand die elke nieuwe verdedigingslinie onder de voet loopt? Die vraag richt zich niet alleen tot de politici, de wetenschappers of de media, maar tot de samenleving in haar geheel. Door de aanslepende crisis staat het vertrouwen in de democratie onder druk. Maar om ze te verdedigen, moeten we samen voor nuchterheid kiezen, niet voor illusies.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234