Maandag 23/09/2019

Opinie

Het Pietenpact voedt de perceptie dat de elite haar multiculti-agenda door de strot van de gewone mens wil duwen

► Bij de intrede van Sinterklaas zaterdag in Antwerpen waren alleen roetpieten te zien. Beeld BELGA

Patrick Loobuyck is hoogleraar levensbeschouwing (UAntwerpen) en gastprofessor politieke filosofie (UGent).

Iedereen met gezond verstand weet dat het sinterklaasfeest niet verknald wordt door Zwarte Piet op te schonen en de referenties naar zwarte slaven en kolonialisme weg te laten. Tradities evolueren nu eenmaal naargelang van tijd, context en gevoeligheden. De kinderen zelf merken er overigens niets van. Hoe zotter en kleurrijker de Pieten zijn, hoe liever ze het hebben.

"Het Pietenpact voedt de perceptie dat de weldenkende elite haar multiculti-agenda door de strot van de gewone mens wil duwen", PATRICK LOOBUYCK Beeld Wouter Van Vooren

Toch ben ik een koele minnaar van het Pietenpact dat deBuren met de steun van vele organisaties lanceerde. Men wilde een voorbeeld stellen voor Nederland, maar het draaide anders uit. Het ontketende een hele heisa. Het pact heeft immers de indruk gewekt dat er top-down iets is beslist en dat brave mensen zoals u en ik, die belang hechten aan de sinterklaastraditie als onderdeel van onze cultuur, eigenlijk racistisch zijn.

Mensen voelen zich gebruuskeerd, want de manier waarop Sint en Piet de laatste jaren acteren, heeft qua intentie natuurlijk niets met racisme te maken. De Zwarte Piet-traditie zet ook niet aan tot racisme, en heel wat mensen wisten tot voor kort niets over de link met koloniale slavernij. Door Zwarte Piet nu aan te passen, zal er dan ook niet minder racisme en discriminatie zijn dan vroeger. De aanpassing zorgt er ook niet voor dat er in het onderwijs meer aandacht komt voor ons koloniaal verleden. We hebben hier te maken met een symbooldiscussie: veel emotie, maar weinig zoden aan de dijk. Als het gaat over de strijd tegen vooroordelen, racisme en discriminatie, hebben onze samenleving, klassen en leraarskamers nog wel wat andere katjes te geselen. In dat opzicht voeren we deels het verkeerde debat.

Hysterisch

Maar er is nog een andere reden die mij sceptisch maakt. Er was hier de voorbije jaren immers vrij organisch een goede praktijk gegroeid. Pieten functioneren al langer dan vandaag niet meer als slaven die op pad zijn met de roe om in opdracht van een blanke de stoute kinderen in de zak te ontvoeren. Bijna geruisloos werden vorig jaar de eerste roetveegpieten opgevoerd en de onderwijskoepels hadden interne richtlijnen uitgevaardigd. Het is dan ook hoogst ongelukkig dat we vandaag de discussie over Zwarte Piet opnieuw aangezwengeld zien. Dit maakt onnodig enkele maatschappelijk onwenselijke en gevaarlijke demonen los.

De politieke recuperatie door nationalistische, populistische en extreemrechtse partijen en groepen lag voor de hand. En zie. Een aantal Vlaams Belang-mandatarissen heeft op sociale media alle remmen losgegooid, Bart de Wever (N-VA) heeft zich onmiddellijk geprofileerd tegen het pact en zijn partijgenoot Liesbeth Homans maakt zich populair door het al te politiek correcte Minderhedenforum af te dreigen.

Het debat verloopt hysterisch. Verwijten vliegen over en weer. De fans van Zwarte Piet zouden beschaamd moeten zijn en worden beschuldigd van ongevoeligheid, bekrompenheid en racisme. Omgekeerd beschouwen de fans van Zwarte Piet hun elitair verlichte tegenstanders als beeldenstormers die niet zullen rusten vooraleer de hele Vlaamse cultuur vernietigd is. Populistisch rechts vindt dat het Minderhedenforum en deBuren polariseren, weldenkend links vindt dat de rechtse populisten polariseren. De bedoeling van het pact was inclusiviteit en sereniteit, maar het resultaat is heftige verdeeldheid.

De politieke recuperatie bespeelt handig een aantal sentimenten die vanuit progressieve hoek vaak onderschat en ondergewaardeerd worden. De samenleving is meer dan een optelsom van individuen. Mensen weten zich met elkaar verbonden door taal, media en gedeelde ruimte, maar ook door een aantal gemeenschappelijke culturele referenties, feesten, tradities en gebruiken. Dit maakt dat Vlamingen zich thuis voelen in Vlaanderen, Fransen in Frankrijk en Spanjaarden in Spanje.

Ontheemding

Door immigratie en globalisering groeit een gevoel van ontheemding. Mensen krijgen het vervreemde gevoel dat ze in België geen Belg meer mogen zijn. Of dat gevoel terecht is, is voer voor discussie. Maar dat dit onbehagen reëel is, staat buiten kijf. Het verklaart mee de brexit, Trump en het succes van nationalisme en extreemrechts in Europa. Ik zie het met lede ogen aan, maar het goedbedoelde Pietenpact geeft populisten de wind in de zeilen.

Populisme werkt immers met een eenvoudig schema: elite versus volk. Het Pietenpact voedt de perceptie dat de weldenkende elite haar wereldvreemde multiculti-agenda door de strot van de gewone mens wil duwen. Mensen gaan hun verdedigingsstekels opzetten en populisten weten precies welke snaar ze moeten bespelen. Dit alles is niet onschuldig.

Geloof me vrij: de zelfverzekerdheid en de megafoon die populisten eerst door de overwinning van Trump en nu door het Pietenpact aangeboden krijgen, zullen ons niet fijngevoeliger maken voor discriminatie, vooroordelen en racisme. Integendeel. In de VS voert men nu actie tegen Trump, in Europa zetten weldenkenden acties op tegen Zwarte Piet. Progressieven vergissen zich maar beter niet van vijand.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234