Dinsdag 21/01/2020

Opinie Roger Standaert

Het mag toch even gezegd: ons onderwijs is nog zo slecht niet

Beeld Hollandse Hoogte / Flip Franssen

Roger Standaert is onderwijsexpert. Hij is ereprofessor comparatieve pedagogiek aan de UGent.

In de storm van reacties op de resultaten van de PISA-test, die om de drie jaar 15-jarige studenten in 79 landen toetst op wiskunde, lezen en wetenschap, was het de voorbije dagen met een vergrootglas zoeken naar nuance. Media wedijveren met elkaar om de noodtoestand van de kwaliteit van ons onderwijs om ter sterkst in de verf te zetten. Maar, als er één begrip is waar je veel kanten mee op kan, is het wel het begrip ‘kwaliteit’. 

‘Dé’ kwaliteit van het onderwijs bestaat niet. Daarvoor is het onderwijssysteem te complex; samengesteld uit een geheel van elementen die zich bevinden op het niveau van de samenleving, het onderwijsbeleid, de ouders en de scholen, de leraren en de diversiteit van leerlingen. Als je ons onderwijssysteem met even complexe en eigen systemen uit het buitenland wil vergelijken, kom je terecht in een hoeveelheid factoren in het kwadraat. Denk aan ideologieën in de samenleving, koopkracht, geografische ligging, grootte van een land, thuistalen, gezinsopvoeding, al dan niet democratische systemen, mate van controle en vrijheid van onderwijs enzovoort. 

Volgzame burgers?

Onderwijs is altijd een afspiegeling van een maatschappij waarin het zich bevindt. Daarom verschillen de onderwijssystemen ook zo van elkaar. Neem nu China, dat dit jaar de hoogste scores haalt in PISA. Los van het feit dat het land van 1,4 miljard inwoners selectief meet (alleen in de rijke regio’s en zonder rekening te houden met migrantenscholen), gaat het om een tot in details gereguleerd onderwijssysteem dat maximaal volgzame burgers wil vormen. Willen we dat? Een groter contrast met onze democratische samenleving in Vlaanderen is tot nader bericht moeilijk te bedenken. Wat meteen duidelijk maakt dat ‘onderwijskwaliteit’ een ideologisch gekleurd begrip is: veel landen met veel meningen.

Je kan natuurlijk leren van elkaar. Daarom is er niets mis mee om in een veelvoud van landen eenzelfde toets af te nemen. Maar: zo’n toets kan nooit dekkend zijn voor het eigen onderwijssysteem, want er zijn nu eenmaal geen wereldwijde eindtermen, net zomin als er identieke regeerakkoorden zijn. Je kan uit die internationale resultaten de kwaliteit van je eigen onderwijs niet afleiden, omdat ze niet gebaseerd zijn op de eigen eindtermen en leerplannen. Als je daar zicht wil op hebben, moet je dat in eigen huis doen. Daarvoor beschikken we al sinds 2002 over jaarlijkse peilingproeven. Maar daar hoor je echter nauwelijks iets over.

Roger Standaert. Beeld rv

Laten we dus onze eigen kwaliteit bekijken en daar streng op toezien. En ja, we weten ook zonder PISA dat er iets mis is met begrijpend lezen en dat daar moet aan gewerkt worden. We weten bijvoorbeeld ook uit de laatste peiling (2018) van wiskunde eerste graad secundair onderwijs waar er tekorten zijn. Van de acht gepeilde rubrieken waren er twee ondermaats: bewerkingen en veeltermen. Dat is iets anders dan zeggen dat heel het wiskundeonderwijs in de eerste graad niet voldoet.

Daarnaast is het onderwijs in Vlaanderen – in tegenstelling tot vrijwel alle andere onderwijssystemen in de wereld – gericht op een brede vorming, waarbij waarden en attitudes een grote rol spelen. Die brede vorming heeft ook betrekking op vakken die niet aan bod komen bij internationale toetsen: aardrijkskunde, geschiedenis, lichamelijke opvoeding, vreemde talen, levensbeschouwing, muzische vakken… PISA brengt met andere woorden wel potentieel sterke wiskundigen en neerlandici in beeld, maar geen toekomstige historici, topsporters of artistieke uitblinkers. Vergeten we ook niet de vakoverschrijdende doelen, die bij ons hoog aangeschreven staan (antiracisme, vredesopvoeding bijvoorbeeld). Vaak heb je daar andere vormen van evaluatie dan toetsen voor nodig. 

Spijtige zaak

Het is ook een misverstand te denken dat er onvoldoende en ondeskundig wordt geëvalueerd. Leraren en scholen maken gebruik van voorbeeldtoetsen en handboeken waarin toetsen geïntegreerd zijn. Er is de kwaliteit van de school als organisatie, met een gedragen en internationaal uniek inspectiesysteem en professionele pedagogische begeleiding. Het vertrouwen van onze bevolking in het onderwijs scoort hoog, het voortijdig schoolverlaten neemt af, meer dan de helft van onze jongeren haalt een diploma hoger onderwijs en het welbevinden bij onze leerlingen ligt beduidend hoger dan in het buitenland. Het mag in dit debat ook even gezegd: ons onderwijs is nog zo slecht niet.

Kwaliteit kan uiteraard altijd beter; maar de slechtnieuwsboodschappen op basis van de PISA-data doen geen recht aan de inzet en kwaliteit van onze leraren en directies. En met alle goedbedoelde verklaringen over respect voor leraren en directies in het regeerakkoord, is dat een spijtige zaak. Om kort te gaan: ons onderwijs is nog zo slecht niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234