Dinsdag 20/08/2019

Opinie Bart Van Craeynest

Het is wachten op een regering met een ernstig plan

Bart Van Craeynest. Beeld Wouter Van Vooren

Bart Van Craeynest is hoofdeconoom bij Voka en auteur van ‘Terug naar de feiten’

De rondetafel van partijvoorzitters die de informateurs willen opstarten is misschien een eerste stap, maar twee maanden na de verkiezingen zijn we nog maar pijnlijk weinig opgeschoten op de weg naar nieuwe regeringen. En het is niet dat er niet voldoende werk klaarligt voor die regeringen, integendeel. Uit verschillende hoeken komen ondertussen alarmsignalen over onze economie. De economische groei in zowat de hele wereld is aan het vertragen. Met Boris Johnson stevent het Verenigd Koninkrijk, zeker voor Vlaamse bedrijven nog altijd een belangrijke afzetmarkt, af op een harde brexit en onze begroting is terug aan het verslechteren. 

Deze week bevestigde het Monitoringcomité dat het begrotingstekort dit jaar terug oploopt tot 7 miljard euro. Dat dit er zat aan te komen, was al langer bekend. Zo voorspelde de Nationale Bank een jaar geleden al dat de begroting vanaf 2019 terug zou gaan verslechteren. Die cijfers werden toen weggelachen. Ook in de verkiezingscampagne kwam de verontrustende staat van onze overheidsfinanciën amper aan bod, en ging het vooral over allerlei extra’s: van hogere pensioenen, over minder werken tot lagere belastingen. Vandaag lijken de politieke reacties vooral te gaan over wie verantwoordelijk is voor de ontsporing van de begroting. En opmerkelijk minder over hoe we onze overheidsfinanciën op orde kunnen krijgen.

Vergrijzingsfactuur

Het huidige begrotingstekort is daarbij nog lang niet de grootste zorg. Er liggen voor de komende jaren nog meer facturen te wachten. De vergrijzing komt stilaan echt op toerental, en dat zullen we financieel meer en meer gaan voelen. Tegen het einde van deze legislatuur zullen de jaarlijkse overheidsuitgaven voor pensioenen en zorg 6 miljard euro hoger liggen. Tegen 2040 loopt de vergrijzingsfactuur op tot 17 miljard in euro’s van vandaag. En dat is op basis van nogal positieve hypothesen over de toekomstige economische groei. Met iets voorzichtigere hypothesen gaat de vergrijzingsfactuur richting 30 miljard. Ter illustratie, dat is meer dan het totale huidige budget voor onderwijs. 

En daar stopt het niet. Zo is er nog de vaststelling dat onze overheid al decennialang te weinig investeert in allerlei infrastructuur. Dat wordt meer en meer een probleem, denk maar aan de afbrokkelende Brusselse tunnels. Als we gewoon nog maar onze overheidsinvesteringen naar het Europese gemiddelde willen tillen, is er een dikke 4 miljard op jaarbasis nodig. Als we willen aansluiten bij de voorbeeldlanden in Europa loopt die factuur op tot 10 miljard. De financiële uitdagingen voor de komende jaren zijn enorm. En dan hebben we het nog niet gehad over de klimaatinspanningen waarvoor ook geld gevonden moet worden, of over de vele verkiezingsbeloftes.

Zwaksten van de klas

De beste manier om die financiële uitdagingen op te vangen is via een sterkere productiviteitsgroei en te zorgen dat er meer mensen aan het werk zijn. Maar ook op die twee domeinen ligt er heel wat werk te wachten. De productiviteitsgroei is met ruime voorsprong de belangrijkste factor voor onze toekomstige welvaart. Maar de productiviteitsmotor sputtert al langer. De voorbije tien jaar bedroeg de gemiddelde productiviteitsgroei in België nog 0,4% per jaar, de helft van het gemiddelde in de Europese Unie. Ook de OESO trok recent nog aan deze alarmbel. De productiviteitsgroei vertraagt zowat overal in de industrielanden, maar België zit op dat vlak bij de zwaksten van de klas. Om meer mensen aan het werk te krijgen, namen de vorige regeringen wel al maatregelen. En onze werkgelegenheidsgraad nam de voorbije jaren ook duidelijk toe. Niettemin blijven we ver achter op toplanden als Zweden of Nederland. In essentie proberen we in België een welvaartsstaat van hetzelfde niveau als Zweden te onderhouden, maar dan wel met naar verhouding 900.000 minder werkenden.

Er zijn genoeg goeie voorbeelden van hoe landen, vooral dan in het noorden van Europa, erin slagen om meer mensen aan het werk te krijgen en/of de productiviteit op te krikken. De recepten zijn gekend. Dat gaat over een breed gamma aan structurele hervormingen in onder meer de arbeidsmarkt, het onderwijs, de regelgeving, het uitkeringsstelsel en de fiscaliteit. Zonder regeringen raken we op die vlakken uiteraard geen stap vooruit. Anderzijds gaat het er niet om om zo snel mogelijk een regering te hebben, maar wel om een regering te hebben die onze economie, onze welvaartsstaat en ons hele land met ernstige hervormingen kan voorbereiden op de enorme uitdagingen die op ons afkomen. Afwachten wat de rondetafel brengt, maar de eerste signalen zijn alvast weinig hoopgevend.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden