Zondag 15/12/2019
Pascal Debruyne. Beeld kos

Opinie

Het is vooral tijd voor een andere politiek die uit de machtsdronken partijstructuren breekt

Pascal Debruyne en Jan Naert zijn verbonden aan de UGent.

Macht verandert mensen. Vergelijk het met enkele glazen alcohol drinken. De remmingen verdwijnen en de realiteit wordt op een eigen manier ervaren. Sommige beroepspolitici lijken zo machtsdronken dat de realiteitszin verzuipt in het glas van de macht: er gelden andere normen en waarden. Zoveel is duidelijk in de affaire ‘Publipart’ en Publilec.

Veel meer dan 'graaipolitiek'

De buitensporige vergoedingen en onethische investeringspolitiek in Publipart dwongen kandidaat-burgemeester Tom Balthazar tot ontslag. Het Gentse SP.a-Groen kartel davert op zijn vesten. Maar beneveld zijn door de macht is geen socialistisch privilege. Beide Tom Balthazar (SP.a) en Christophe Peeters (Open-VLD) kregen jarenlang meer dan 40.000 euro om namens de stad Gent als bestuurder op de loonlijst van energieleverancier EDF-Luminus te gaan staan. Dat ze nooit proactief tegen de hoge verloning in gingen, licht een tip van de sluier over wat er precies fout loopt. Balthazar en Peeters gaven aan dat geld verdienen geen motief is om aan politiek te doen. Motieven zijn moeilijk bediscussieerbaar. De kwaadheid bij burgers over deze exuberante bedragen en de ‘postjespakkerij’ is begrijpelijk. Maar de ontnuchterende waarheid is dat dit over veel meer gaat dan ‘graaipolitiek’.

Ondertussen passeerde ongeveer elke partij de revue in deze politieke saga waar een deel van de politieke klasse zijn lelijkste gezicht toont. De raden van bestuur van Publipart en Publilec zijn bemand met volk van links tot rechts. Bovendien gaat het niet alleen over financiële verloning, want zitpenningen in intercommunales zijn immers geplafonneerd. De discussie gaat ook over de werking van deze structuren. Wist men bij Publilec over de investeringsportefeuille van Publipart? HLN kwam er nogal makkelijk achter. Welke buitensporige financiële vergoedingen krijgt personeel of beter 'de consultants’ van Publilec? Ook dit soort zaken wordt blijkbaar stilzwijgend aanvaard of men wist het niet. Beide zijn laakbaar in een bestuursrol. Het voorbeeld toont dat de ethische verschuiving ingebakken zit in dergelijke ontransparante systemen die los staan van enige bredere controle. Het democratisch deficit zit in de kern van de machtsuitoefening zelf. En hoewel de bedragen symbolisch een veruitwendiging zijn van de wereldvreemdheid, laten we ons best niet vangen in het 'hij krijgt meer dan mij' spelletje dat nu gespeeld wordt.

De hele Publipart-affaire dwong SP.a en Groen in sneltempo tot afspraken onder elkaar: nieuwe regels voor ethische investeringen, financiële transparantie over mandaten en verloning en loonplafonds tot 130% van het officiële loon. Betere bestuurstechnieken en beleidstechnische optimalisering doen ertoe. De politieke druk die ervan uitgaat dwong bestuurders van de NV Publipart er al toe afstand te doen van de hoge vergoedingen en de huidige beleggingen te verkopen (DM 15/2). In een later stadium start de raad van bestuur met een ethische investeringskoers. Dat zijn stapstenen naar verandering, net zoals de nieuwe deontologische code en de komst van een stadsbouwmeester na de Optima-affaire. Maar ook toen zat het probleem veel dieper. Termont vond zijn politiek gedrag in het Optimadossier "een inschattingsfout". Gent bloeit dankzij zijn netwerk, verklaarde de burgemeester. Ongetwijfeld, maar de vraag is 'hoe?' Ongeveer hetzelfde antwoord krijgen we nu bij Publipart van ex-schepen Tom Balthazar en opnieuw van Daniël Termont: er werden geen ernstige fouten gemaakt, zeker al geen juridische fouten. Het vertrek is absoluut geen schuldbekentenis. Een nieuwe lijstrekker Rudy Coddens met een ander profiel zorgt ervoor dat we kunnen teruggaan naar de orde van de dag, toch?

Oude politieke cultuur

Jan Naert. Beeld rv

Maar wie het Gentse beleid kent staat echter beter even stil bij enkele beleidsdossiers. Wat deze dossiers verbindt is niet de ‘graaipolitiek’ of ‘zelfverrijking’. Er heerst een oude politieke cultuur waarbij het doel de middelen heiligt, en waar elke vorm van openbaarheid en transparantie ontbreekt. De organisatie Timelab kreeg een plaats op de Arbedsite om haar 'fab-lab' te bouwen. Ze had een verregaand akkoord met het Stadsbedrijf SOGent. Opeens had een ander bedrijf Meyvaert- Haerens plaats nodig en werd Timelab zonder veel achting voor transparante procedures gewipt. De beslissing wordt op dit moment op Vlaams niveau aangevochten omdat de openbaarheid van bestuur in Gent geweigerd wordt. Eenzelfde politiek van intransparantie op "The Loop", het oude Flanders Expo", waar een Outletcenter zou komen. Op de site The Loop treedt de “Grondbank The Loop” op als verkavelaar, wat betekent dat die de wegenwerken voorziet en het terrein bouwrijp maakt. Al zijn alle gronden van de Stad Gent via het stadsbedrijf SOGent overgedragen aan de Grondbank, toch zetelen schepenen in de Raad van Bestuur van de Grondbank. Tom Balthazar trad tegelijkertijd op als voorzitter van de Raad van Bestuur van de Grondbank The Loop, voorzitter van SOGent en Gentse schepen. Ondanks die overheidsrol werden alle vragen voor inzage in de besluitvorming door de milieuorganisatie het Gents Milieu Front geweigerd.

Wat deze dossiers is vertellen is dat politiek in belangrijke Gentse dossiers iets is voor beroepspolitici, en bij uitbreiding voor “ons kent ons” netwerken, die burgers en de openbaarheid van bestuur wegdringen. En binnen de geijkte contouren van de zelf-bestendigende macht, corrumpeert die macht. Dat soort van bestuurscultuur dringt de openbaarheid van bestuur en ernstige burgerparticipatie weg. Het is duidelijk dat beroepspolitici aan een andere politieke kuur toe zijn. De omwenteling naar een andere bestuurscultuur is voor Gent veel belangrijker: wie zit waar, waarom, wat doet hij/zij en wat wordt er beslist? Alle verslagen, documenten en studies zouden automatisch moet beschikbaar zijn ter inzage. Kortom, er is nood aan een proactieve openbaarheid van bestuur.

Maar het is vooral tijd voor een andere politiek die uit de machtsdronken partijstructuren breekt. Gent wou zich graag profileren als "de stad van de commons"? Burgerorganisaties en middenveld moeten durven meekijken, vragen stellen en mee aan politiek doen door een rol op te nemen in verzelfstandigde agentschappen en in intercommunales waar men samen beleid maakt, zodat macht beter verdeeld is en circuleert. Wie gelooft dat deze systeemcrisis kan opgelost worden door politici en partijen die zelfcorrigerend optreden via zelfregulerende maatregelen 'alleen', die gelooft in een sprookje. Zonder betere publieke controle van en gedeelde macht met civiele actoren van 'buitenaf' en machtscirculatie, is het wachten tot het volgende lijk uit de kast valt.  

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234