Zondag 28/02/2021

OpinieWillem Post

Het is vijf voor twaalf voor de Amerikaanse democratie

Trumpaanhangers bestormen het Capitool op 6 januari. Beeld REUTERS
Trumpaanhangers bestormen het Capitool op 6 januari.Beeld REUTERS

Willem Post is Amerika-deskundige aan het Instituut Clingendael.

Een democratie is een gebouw met regels. Zo bezien functioneert de Amerikaanse democratie naar behoren. De Capitool-opstandelingen ‘interrumpeerden’ het protocollaire in ontvangst nemen der stemmen voor het presidentschap. Maar nog diezelfde dag hervatte het Congres met succes zijn taak. Ook het stemmen in de Senaat verliep formeel gezien keurig. De Trump-advocaten kregen alle tijd om hun cliënt te verdedigen en de negen Democratische aanklagers kregen alle ruimte om hun beschuldigingen toe te lichten. De uitslag van 57-43 veroorzaakte teleurstelling bij velen, maar de grondwet schrijft nu eenmaal voor dat een tweederdemeerderheid in de Senaat moet worden behaald.

Hier eindigt het verhaal niet maar begint het juist. Een democratie, het Capitool, is niet louter een gebouw met regels maar ook een huis van democratische normen en waarden. Juist die laatste zijn met voeten getreden. De grondwet biedt met ‘high crimes and misdemeanors’ ruimte voor interpretatie. Eerdere impeachmentzaken in de Amerikaanse geschiedenis geven aan dat het in feite om zware misdrijven moet gaan zoals ondermijning van de staat, omkoperij en het aanzetten tot een opstand. Het staat het Congres vrij om met nieuwe voorbeelden te komen. In die zin is hier sprake van gewoonterecht.

Wie de lange toespraak van president Trump herleest, kan met gemak aantonen dat hij zich schuldig heeft gemaakt aan het uitlokken van een opstand. Donald Trump had de demonstranten opgeroepen naar Washington te komen, beloofde wilde taferelen en jutte hen op “te vechten als nooit tevoren”. Hij gaf zelfs aan gezamenlijk naar het Capitool op te trekken. Publiekelijk riep hij herhaaldelijk dat de verkiezingen gestolen waren, terwijl de stemmen al eerder in de staten waren gecertificeerd. Trump had ook de 62 protestrechtszaken bij de rechter verloren.

Zijn politieke wangedrag ondermijnde al eerder de democratie. Trump is als meester-populist zeer behendig in het dansen met woorden. Juist in een land waar de vrijheid van meningsuiting welhaast onbegrensd is, kon hij daar optimaal misbruik van maken. Zo riep hij niet letterlijk op geweld te gebruiken tegen de media, maar beschimpte hen wel met grote regelmaat als de vijanden van het volk.

De Democraat Jamie Raskin roept in het Capitool op tot impeachment van Donald Trump. Beeld Photo News
De Democraat Jamie Raskin roept in het Capitool op tot impeachment van Donald Trump.Beeld Photo News

In de eerste plaats is deze democratische erosie slecht voor Amerika, dat bekend stond als de hoeder van de democratie in de wereld. Nog in 2009 scoorden de VS op de ranglijst van democratieën van het Freedom House 94 van de te behalen 100 punten. In de tien jaar daarna verloren de VS negen punten om te eindigen achter landen als Slovakije, Griekenland en Mauritius. De gerespecteerde Washingtonse denktank vroeg aandacht voor “retorische aanvallen op de pers, de rechtsstaat en andere pijlers van de democratie komend van Amerikaanse leiders, inclusief de president zelf”. De Amerikaanse democratie kan alleen maar verder dalen op deze lijst nu ze zelfs een opstand tegen het democratische Huis te verduren heeft gekregen.

Op korte termijn zijn er lichtpunten. In feite zijn er nu twee Republikeinse partijen: die van de autoritair-populistische Trump en die van de conservatief Mitch McConnell. Zelfs al wint Trump die strijd om de macht, dan zullen miljoenen gematigde Republikeinse kiezers uit met name de ‘verlichte’ voorsteden zich van hem afwenden. Dat biedt kansen aan een ‘nieuwe’ activistische Democratische partij.

Boze bevolking

Als de Trump-periode ons iets weer heeft geleerd, dan is het dat de democratie in de eerste plaats bestaat bij de gratie van het ‘gewone’ volk. Die 74 miljoen Trump-kiezers zijn niet allemaal gek. Ze zijn collectief boos, erg boos. En al helemaal in een tijd van pandemie en economische verslechtering.

President Biden moet zich als een ware democraat gedragen en luisteren naar hun gerechtvaardigde grieven. In het rijkste land van de wereld wordt de ongelijkheid tussen rijk en arm almaar groter. Trump zocht ‘de onbegrepenen’ wel op en pakte hen met allerlei beloften in als een rattenvanger van Hamelen.

Het economische reddingspakket voor Amerika dat Biden voor ogen heeft, gaat duizenden miljarden dollars kosten. Dat is vele malen meer dan de financiële hulp die Obama bood in 2009 bij de toenmalige financieel-economische crisis. Het Biden-geld zal onder meer worden besteed aan pandemiebestrijding, het milieu, innovatie, openbare werken en onderwijs.

Joe Biden moet waarmaken wat hij in de campagne heeft beloofd. Daarmee herstelt hij het vertrouwen van de burger in de politiek. Met de Democratische meerderheid in het Congres moet hem dat lukken.

Er staat veel op het spel. Kiest hij onverhoopt voor afgezwakte compromissen, dan worden de wantoestanden in het kleinsteedse Amerika niet aangepakt. Dan kan Trump in zijn campagne voor het presidentschap van 2024 weer gouden bergen beloven en zijn de Biden-jaren slechts een kort intermezzo op weg naar een autoritair-populistisch Amerika. Biden mag dus geen seconde verliezen voor een echt helingsproces en in feite de redding van Amerika.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234