Zondag 14/08/2022
null Beeld DM
Beeld DM

ColumnVincent Stuer

Het is geen toeval dat Zelensky de communicatieoorlog aan het winnen is

Vincent Stuer is schrijver en werkt in het Europees Parlement. Hij schrijft in eigen naam.

Vincent Stuer

Toen Sigmund Freud in 1938 toestemming kreeg het door de nazi’s opgeslokte Wenen te verlaten, moest hij een verklaring tekenen dat hij altijd goed behandeld was geweest. Met boosaardig plezier voegde de psychoanalyticus eraan toe: ‘Ich kann die Gestapo jedermann aufs beste empfehlen’. Zijn exportvisum werd hem met de glimlach overhandigd.

Andere generatie, ander regime: Václav Havel werd in het toenmalige Tsjechoslowakije jarenlang lastiggevallen door de binnenlandse veiligheidsdienst StB, die al even weinig begrepen had van de existentiële probleemstellingen waarmee hij alle concrete vragen terugkaatste. Vooral de hoffelijkheid van de ondervraagde viel hen op. Na een huiszoeking noteerde een agent, aangenaam verrast, dat de dissidente theaterauteur hem bij afscheid had verzekerd dat hun gesprek ‘een inspiratie voor zijn toekomstige literaire activiteiten’ zou zijn.

Toen Volodymyr Zelensky enkele dagen geleden te horen kreeg dat Russische troepen het holocaustmemoriaal Babi Jar in Kiev gebombardeerd hadden, was zijn spontane reactie: ‘my congratulations’. De kans bestaat dat Poetin het nog echt als een compliment opneemt ook.

Het is toeval dat Oekraïne net nu geleid wordt door een komiek, maar het is geen toeval dat net hij de communicatieoorlog aan het winnen is met een fijngevoeligheid, menselijkheid en humor die het Russische regime nooit zal vatten.

Meteen na de inval werden verkeersborden overschilderd om het Russische leger duidelijk te maken dat het nergens heenging: links wees ‘Naar de hel’, rechts ‘F*ck off terug naar Rusland’. Enkele dagen later wezen alle pijlen naar ‘Гаага’, Den Haag, waar het Internationaal Strafhof wacht. Het Oekraïense ministerie van Financiën stuurde een officiële mededeling om burgers gerust te stellen: buitgemaakte tanks of pantservoertuigen moeten niet als buitengewone inkomsten aangegeven worden op het belastingformulier. En om de hermetisch afgesloten Russische publieke opinie toch te bereiken werden plots honderden online vijfsterrenrecensies geschreven voor Russische hotels en restaurants: “Of het eten hier goed is weet ik niet maar wel dat Poetin een waanzinnige oorlog begonnen is in Oekraïne”.

Amateuristisch Moskou

Aan de andere kant blijft het gebrek aan empathie verbazen. Poetin komt niet verder dan zijn tegenstanders af te doen als ‘drugsverslaafden en nazi’s’. Zelensky wordt afgeschreven als iemand ‘zonder religie en zonder nationaliteit’, terwijl net in zijn meervoudigheid zijn talent ligt: een Jood die de gespleten geschiedenis van zijn land incarneert, patriot met het nodige populisme, een Russischtalige met een bijzondere aanleg voor de edele kunst der Russische vuilbekkerij. Niet alleen voelt hij zijn volk als geen ander aan, hij begrijpt ook de Russen.

Terwijl Kiev hulplijnen inlegde om Russische soldatenmoeders op de hoogte te houden over het lot van hun zonen, bleek men in Moskou zo amateuristisch dat zelfs de zogezegde livebeelden van de veiligheidsraad en Poetins toespraak later die dag makkelijk te ontmaskeren waren als vooraf opgenomen: de horloges waren niet gesynchroniseerd en niemand had de president erop durven wijzen dat hij nog steeds dezelfde das droeg.

De president van Oekraïne tijdens een persconferentie. 'De komiek bezit een fijngevoeligheid, menselijkheid en humor die het Russische regime nooit zal vatten', vindt Stuer.

 Beeld AFP
De president van Oekraïne tijdens een persconferentie. 'De komiek bezit een fijngevoeligheid, menselijkheid en humor die het Russische regime nooit zal vatten', vindt Stuer.Beeld AFP

Dreigingen en desinformatie zijn eenrichtingsverkeer, maar voor echte communicatie moet je de twee kanten kennen. Zelfs het gevreesde Russische cyberleger, dat de hele wereld sinds 2016 in de ban houdt, blijkt weinig waard. Dat de online vaccinatiedesinformatie sinds enkele dagen grotendeels stilgevallen is, bewijst eens te meer dat de Russische trollen bestaan. Maar in hun simplisme maken ze geen enkel verschil. Niemand hecht nog belang aan Keniaanse trollen die #AlphaMalePutin de hemel in prijzen. Rusland heeft een hinderwaarde van atomische proporties, maar verder is het waardeloos.

Om de Sovjetinvasie van Tsjecho-Slowakije van zich af te schrijven, dichtte W.H. Auden ‘August 1968’: ‘The Ogre does what ogres can, Deeds quite impossible for Man. But one prize is beyond his reach: The Ogre cannot master speech.’ Zelden was een bullebak van een regime met zoveel charme uitgedaagd. Een fluwelen revolutie, geregisseerd in theaterzalen door mensen met leren jekkers als embleem en psychedelische muziek als wapen. Overtuigde ‘Lennonisten’, zoals Václav Havel zichzelf omschreef — naar John dus, niet Vladimir Iljitsj Oeljanov. Havel zou er het symbool van worden, net door zijn zachte, zoekende ziel tijdens de lange en hopeloze jaren die erop volgden. “Onderhandel niet met de vijand, maak hem belachelijk en toon hem de absurditeit van zijn situatie.” Het heeft twee decennia geduurd vooraleer die het doorhad.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234