Woensdag 20/11/2019

Uber

Het is geen paranoia om Uber niet te vertrouwen

Beeld BELGA

Zeynep Tufekci is hoogleraar aan de School of Information van de Universiteit van North Carolina. Brayden King is hoogleraar aan de Kellogg School of Management van de Northwestern University.

Uber, de populaire app die je in staat stelt met je smartphone een taxi te bestellen, maakt van de auto die aan je is toegewezen een bewegende stip op een kaart terwijl hij naar je toe rijdt. Dat is geruststellend, vooral als je op een regenachtige straathoek staat te wachten.

Minder geruststellend was het dreigement van een van de topmanagers van Uber om "een miljoen dollar" uit te geven aan het verstrekken van inkijkjes in het persoonlijke leven van journalisten die kritisch over Uber hebben geschreven. Het probleem was niet alleen dat een vertegenwoordiger van een machtig bedrijf er serieus over nadacht om verslaggevers met vervelend onderzoek lastig te vallen; het probleem was dat Uber al over gevoelige informatie beschikte over journalisten die van zijn diensten gebruikmaakten.

Buzzfeed berichtte dat een van de managers van Uber al zonder toestemming had gekeken naar ritjes van een van zijn journalisten. En volgens de Washington Post ging het bedrijf zo slap met dergelijke gevoelige informatie om dat het zelfs toestond dat een sollicitant de ritjes van mensen bekeek, waaronder een ritje van een familielid van een bekende politicus.

Zeynep Tufekci. Beeld University of North Carolina
Beeld Brigham Young University

Rides of glory

Na de uitspraken van de Uber-manager hebben velen gewezen naar een posting uit 2012 op de blog van het bedrijf, waarin werd gepocht hoe Uber de ritjes in kaart had gebracht van gebruikers die vrijdag- en zaterdagnacht naar een ander adres dan thuis waren gegaan en de volgende ochtend bij datzelfde adres vertrokken. Het zag deze 'rides of glory' als mogelijke onenightstands. (Deze blogpost werd later verwijderd.)

Uber had zojuist al zijn gebruikers verteld op de hoogte te zijn als zij een liefdesaffaire hadden. Ritjes naar Planned Parenthood (stichting voor geboorteplanning)? Ritjes naar het kankerziekenhuis? Gesprekken bij de concurrentie? Ook daar weet Uber alles van.

Uber is niet de enige. Talloze bedrijven, van socialemediasites als Facebook tot datingsites, maken er een gewoonte van in de gaten te houden wat we doen, wie we kennen, hoe we ons gedragen en waar onze voorkeur naar uitgaat.

Het vergaren van informatie breidt zich iedere keer verder uit. Facebook past zijn gebruiksvoorwaarden op 1 januari aan. Er staat nog duidelijker in dat Facebook je locatie zal traceren (tenzij je die optie uitzet), gegevens zal opslaan die andere mensen over jou ter beschikking stellen, en zelfs contacten uit het adresboek van je telefoon zal registreren (als je die met je account synchroniseert) - belangrijke zaken die veel van de 1,35 miljard Facebook-gebruikers misschien niet eens zullen opmerken als ze op de 'aanvaard'-knop drukken.

We gebruiken deze apps en websites vanwege hun voordelen. We ontdekken er nieuwe muziek, restaurants en films mee; we ontmoeten nieuwe vrienden en knopen de banden met oude vrienden weer aan; we verhandelen goederen en diensten. De paradox is dat hoewel we baat hebben bij deze digitale connectiviteit, de ermee gepaard gaande invasie van ons privéleven onze persoonlijke gegevens rijp maakt voor misbruik - door zaken te onthullen waarvan we dachten dat ze geheim zouden blijven.

Onderzoekers kwamen erachter dat het louter op de hoogte zijn van de 'likes' van Facebook-gebruikers volstond om met succes te raden naar hun geslacht, ras, seksuele oriëntatie, politieke voorkeur, mogelijk drugsgebruik en persoonlijkheidstrekjes - zelfs als de gebruiker niets van al die informatie had gedeeld.

Facebook zegt dat het dagelijks niet één maar "ruim duizend experimenten uitvoert", en een ex-werknemer heeft onthuld dat "er op iedere gebruiker experimenten gedaan worden". Uit een ander onderzoek bleek dat één enkele verandering van een 'I voted' (ik heb gestemd)-button op Facebook tot een verhoging van de opkomst bij de VS-Congresverkiezingen van 2010 had geleid, met ongeveer 340.000 kiezers. Dat is een enorme macht.

Toezichtsmechanismen

Wat opzienbarend is, is niet het soort analyses dat Uber kan toepassen op gevoelige informatie, maar dat dit publiekelijk werd onthuld. Vanwege protesten van de gebruikers bewegen bedrijven zich doorgaans in de richting van geheimhouding. Dat is vreselijk voor het algemeen belang.

Uber betoogt dat het niets anders doet dan wat andere technologiebedrijven regelmatig doen. Dat mag waar zijn, maar het onderstreept slechts waarom we toezichtsmechanismen nodig hebben voor al deze bedrijven. Mogelijke reputatieschade is niet genoeg gebleken om tot een verantwoordelijker gebruik van gegevens en algoritmen aan te zetten, vooral niet omdat bijna alle grote spelers zich aan soortgelijk gedrag schuldig maken - en Uber is door zijn beleggers zojuist beloond met 1,2 miljard dollar.

Gedragscodes voor bedrijven zijn een goed begin, maar we hebben informatietoezichthouders nodig: onafhankelijke, lichamen die toezicht uitoefenen op het gegevensgebruik, gesteund door wetten die ervoor zorgen dat individuen de informatiegaring over zichzelf kunnen inzien en corrigeren, en - als ze dat willen - ook stopzetten. De EU heeft strikte controles vastgesteld ten aanzien van persoonsgegevens, daaruit blijkt dat echte verantwoordelijkheid mogelijk is.

We oefenen al toezicht uit op gevoelige info, van gezondheidsgegevens tot financiële informatie. We moeten het toezicht op 21ste-eeuwse gegevens ook verscherpen. Als we op een straathoek worden opgepikt, is het niet genoeg om te weten waar de auto heen rijdt. We moeten ook weten wat er met onze gegevens gebeurt.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234