Zondag 22/09/2019
Tinneke Beeckman. Beeld rv

Column Tinneke Beeckman

Het is belangrijk het lijden niet te verheerlijken, want het is geen bron van creativiteit of geluk

Tinneke Beeckman is filosofe en auteur.

De moderne mens leeft in welvaart, maar toch is hij niet perfect gelukkig. Om die paradox te verklaren, wijzen psychiaters soms naar de manier waarop de moderne mens lijdt: hij weet niet meer hoe hij met verveling, last en ongemak moet omgaan. Dat kan best kloppen. Maar het is belangrijk om het lijden zelf niet te verheerlijken. Want lijden is geen bron van creativiteit of geluk.

Westerse samenlevingen doen heel wat inspanningen om leed op allerlei manieren te bestrijden, en dat is een goede zaak. Romantische bespiegelingen over lijden zijn echter achterhaalde dwalingen. Zo is er het fabeltje dat psychisch lijden iemand creatiever zou maken. Katrin Swartenbroux heeft dat terecht ontleed: je kunt niet stellen dat Van Gogh dankzij zijn ziekte een geweldige schilder werd. 

Leonard Cohen zou Swartenbroux gelijk hebben gegeven: in een markant interview onthult hij dat depressie altijd een rol speelde in zijn leven. Hij probeerde allerlei middeltjes om de mist in zijn hoofd te doen optrekken. Zijn redding kwam toen hij monnik werd in een zenboeddhistisch klooster. 

De interviewster vraagt of hij vreesde dat het einde van zijn depressie niet het einde van zijn creativiteit betekende. Want depressie inspireert toch? Neen, antwoordt Cohen, inzichtrijk werk vloeit niet voort uit lijden. Creëren is zelfs een overwinning over lijden. Want je kunt niet meer bewegen als je klinisch depressief bent. Je probeert de dag door te komen, dat is alles. Daar is niets aantrekkelijk aan. Lijden is een hindernis, dat was Cohens boodschap.

Het klopt misschien wel dat mensen niet meer weten hoe ze op lijden, pijn of ongeluk moeten reageren. Of dat ze menen recht te hebben op een leven zonder kwellingen. Maar het antwoord hierop luidt niet dat de moderne mens méér lijden moet ervaren. Een beter antwoord zou zijn om filosofischer over zichzelf en de wereld na te denken. 

Eigenlijk hoort lijden bij het leven. Zelf ben je vergankelijk, en tijdens je leven verlies je heel wat dierbaren. Dat is onvermijdelijk pijnlijk. Daarom erken je het best dat je niet kunt vasthouden aan wat je hebt. Je kunt het bestaan niet controleren. Als je die wijsheid ontbeert, dan creëer je voor jezelf problemen. Want dan overkomt je niet alleen ongeluk; je ervaart dat ook als een mislukking. Dan lijd je ook door je eigen overmoed. 

Maar verlies of ongeluk zijn geen persoonlijke nederlagen. Integendeel, ze verbinden je juist met wat alle mensen op gelijkaardige wijze meemaken. Dat is precies wat kunst en wijsheid doorgeven. Verhalen en ideeën worden dus nooit overbodig, hoe goed de westerse mens het materieel ook heeft. 

Maar laten we niet vervallen in de nostalgische visie dat lijden zelf een voorwaarde voor een soort beloning zou zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234