Vrijdag 27/01/2023

MeningenHenri Heimans

Het is bang afwachten welke boodschap de Vlaamse canon zal brengen

Jan van Eyck-expo in het MSK in Gent. Beeld Wannes Nimmegeers
Jan van Eyck-expo in het MSK in Gent.Beeld Wannes Nimmegeers

Henri Heimans is magistraat op rust. Hij won in 2015 de Prijs voor de Mensenrechten.

Henri Heimans

De plannen van de Vlaamse regering om een Vlaamse canon op te stellen blijven tot discussie leiden. Het ging om een lijst van historische ankerpunten uit de geschiedenis van Vlaanderen die door iedereen gekend zouden moeten zijn. Het zou een leidraad moeten worden voor de eindtermen in het onderwijs en ook een verplichte kennis in de inburgeringstrajecten, waarvan de implementatie ook al op veel kritiek stuit.

Een bijzondere commissie werd in 2019 door de Vlaamse regering in het leven geroepen om die Vlaamse canon uit te werken; die commissie zou in het voorjaar van 2023 ergens moeten landen met concrete voorstellen.

De kritiek van de Koninklijke Vlaamse Academie van België (KVAB) voor Wetenschappen en Kunsten, geuit door drie internationaal vermaarde historici (DM 10/10), was niet de concrete inhoud te beoordelen van de canon van Vlaanderen, want de canoncommissie is nog niet klaar met haar werk. Wel uiten ze zware kritiek op het concept zelf van een nationale canon.

Volgens de leden van de KVAB wil men van de canon een instrument maken dat moet bijdragen tot een primaire identificatie met Vlaanderen en tegelijkertijd de eigen cultuur moet vrijwaren. Volgens hen zouden de pleitbezorgers van de canon menen dat Vlaanderen wordt bedreigd door relativisme, kosmopolitisme en migratie. De canon zou dan staan voor een authentieke cultuur, als David tegen de Goliath van de globaliserende wereld. Voor de historici van de KVAB zou de canon in het concept te veel focussen op wat zuiver Vlaams is (en wellicht nooit zuiver genoeg kan zijn), op het oorspronkelijke. Het zou met andere woorden gaan om identiteit.

Dat zou van de canon een politiek project maken, ideologisch geïnspireerd bij zijn geboorte en verder aangestuurd vanuit een agenda waarin de canon een hefboom wordt in een cultuuroorlog tegen hen die de traditionele samenleving heten te ontwrichten. Zij verwijten de canon een instrumentalisering van de geschiedenis te zijn en begrijpen dat een overgrote meerderheid van de historici zich van bij de aanvang tegen het project heeft gekeerd, niet zozeer vanwege de selectie van wat er wél en wat er niet in de canon wordt opgenomen.

De kritiek slaat veeleer op vervlaamsing van het verleden. Het gaat, ruimer opgevat, om de politieke framing van het wereldbeeld. Zij beschouwen de canon niet als een onschuldig project, een eenvoudig ‘laagdrempelig instrument’ dat de bevolking moet helpen een weg te vinden in de onoverzichtelijke massa die het verleden is. Ze vinden het enggeestig vanuit een exclusief en eenzijdig denken, waarbij de geschiedenis slechts met één bril wordt bekeken, de Vlaams-nationale, terwijl andere perspectieven op datzelfde verleden amper een rol krijgen toebedeeld.

Binnen dit identitaire perspectief valt bovendien alle nadruk op wat herkenbaar is, niet op het andere, het vreemde, het bevreemdende. De nationalisering van de geschiedenis en een inburgering van de nieuwkomers op basis van een traject dat niet op wederkerigheid steunt, behoren tot hetzelfde identitaire canonieke register, stellen de opstellers van het Standpunt van de KVAB. Volgens hen aanvaardt en respecteert men de maatschappelijke diversiteit niet, maar dreigt men haar veeleer te beknotten. De canon zou niet verbinden, maar scheiden en onderscheiden.

Ze betreuren dat het canonproject een normatief project is, dat eenheid decreteert waar verscheidenheid heerst, dat orde en zekerheid predikt om een einde te maken aan wat het Vlaamse comfort schaadt. De canon zou volgens hen een verarming betekenen ten aanzien van een referentiekader dat staat voor multiperspectiviteit en meerstemmigheid, openheid en nuance.

In tijden van racisme, xenofobe haatzaaierij, omvolkingstheorieën en het eren van nazicollaborateurs (DM 3/11) is het bang afwachten welke boodschap de Vlaamse canon zal brengen aan onze diverse samenleving.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234