Woensdag 29/01/2020

Opinie Thomas Gillis

Het is 2020 en nog altijd is de ellende van de voorlopige hechtenis niet opgelost

De gevangenis in Turnhout. Beeld BELGA

Thomas Gillis is advocaat aan de Balie in Gent en criminoloog.

Ook in het nieuwe jaar blijf ik me verbazen over het doelloos rondzwalpen van een nauwelijks bestuurbaar justitieel apparaat. Een advocaat in strafzaken bezoekt over de jaren heen vele gevangenissen, en vele cliënten. Geen enkele zaak is dezelfde, noch zijn cliënten vergelijkbaar.  Wat wél een constant gegeven is, is de ongezien hoge opsluitingsgraad in België van mensen die nog niet definitief werden veroordeeld, de personen in voorhechtenis dus.

Velen zullen het in Brussel op de FOD Justitie niet weten, maar er bestaan wel degelijk betrouwbare, transparante en wetenschappelijke  gegevens over het opsluiten van personen die nog niet werden veroordeeld én de recidivebevorderende en desocialiserende effecten van het te lang in de gevangenis opsluiten van deze personen. Alle studies ter zake, en dat zijn er nogal wat, raden een te repressief voorhechtenisbeleid met de meeste klem af: in het bijzonder personen die voor de eerste keer achter de tralies belanden, moeten zo snel mogelijk, onder strikte en controleerbare voorwaarden, opnieuw in de samenleving worden opgenomen waarbij de voornaamste delictveroorzakende oorzaken worden aangepakt. Enkel een dergelijke aanpak leidt tot minder herval, dus minder criminaliteit, een veiligere samenleving en veel minder volle gevangenissen.

Het is alom geweten dat wanneer je tegenwoordig om welke reden dan ook in een der Vlaamse gevangenissen wordt opgesloten, je de eerste weken op de grond slaapt. Op de grond. Ik probeer het altijd uit te leggen aan de mensen bij een eerste bezoek, dat het niet de schuld is van het gevangenispersoneel, noch van de directie. Maar hoe leg je uit wat niet uit te leggen is? In Gent is er plaats voor 245 gedetineerden, rond Kerstmis verbleven er 402… Ik ben in gevangenissen geweest in Bulgarije, Roemenië, Italië, Nederland, Engeland, Frankrijk, de Verenigde Staten, zelfs Libanon en Marokko. In geen enkel zichzelf respecterend en niet-dictatoriaal geleid land is de schaal waarop personen nog niet veroordeeld voor het plegen van een misdrijf, worden opgesloten zo groot als bij ons.

Thomas Gillis. Beeld Photo News

De harde realiteit is dat terwijl met de wet op de Voorlopige Hechtenis in 1990 de vrijheid onder voorwaarden werd geïntroduceerd, we 30 jaar later meer dan het dubbel aantal personen in voorhechtenis tellen in onze gevangenissen.

Volgens de laatst beschikbare cijfers van het Nationaal Centrum voor Criminologie en Criminalistiek (NICC) bedroeg de gemiddelde dagpopulatie van personen in voorhechtenis in 2017 niet minder dan 3.766. Drie jaar later is de kaap van de 4.000 wellicht overschreden. Op een gemiddelde dagpopulatie van gedetineerden in België van ongeveer 10.000 , betekent dat dat rond de 40 procent van de gevangenispopulatie gevormd wordt door personen in voorhechtenis. Een percentage dat niemand ooit voor mogelijk hield en dat volstrekt haaks staat op wat beleidsmatig werd vooropgesteld jaren geleden.

Exemplarisch is het lot van het elektronisch toezicht als vorm van voorlopige hechtenis. In grote delen van ons land is deze wijze van uitvoeren van voorlopige hechtenis volstrekt dode letter. Het heeft zelfs geen zin erover te pleiten, in sommige gerechtelijke arrondissementen wordt de wet eenvoudigweg niet toegepast. Elke strafpleiter heeft een geografische kaart in het hoofd waar wél en waar niet. Het totale aantal is compleet verwaarloosbaar. Meer nog: de cijfers van het NICC liegen niet wanneer ze zwart op wit aantonen dat sinds de introductie van het elektronisch toezicht het aantal personen in voorhechtenis zelfs nog toegenomen is.

Ik luid dus de alarmbel vanop het terrein. En het terrein van het strafrecht is soms, een loodzwaar, moeilijk te doorploegen terrein waarbij maar er maar één houding de juiste is: vooral niet blijven stilstaan, maar blijven doorgaan. Een flandrien in toga, anders gaat het echt niet.

 Advocaten zijn uiteraard ook actoren binnen het justitiële apparaat, maar wel onafhankelijke actoren die altijd, altijd het belang van hun cliënten moeten vooropstellen. Net die belangen komen anno 2020 op onherstelbare wijze in het gedrang door een falend en op een fiasco afstevenend justitieel en penitentiair apparaat. En laat er geen twijfel omtrent bestaan: op die manier is ook de schade voor de samenleving niet te overzien.

Een maatschappij die op vandaag al meer dan genoeg problemen en uitdagingen heeft, om zich niet ook niet nog te moeten bekommeren om nog niet veroordeelde – vaak jonge – mensen die slechter uit de gevangenis komen dan ze erin verdwijnen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234