Donderdag 25/04/2019

Opinie

Het grote klimaattaboe anno 2019: onze kinderwens

Frank Pasmans. Beeld rv

Frank Pasmans is hoogleraar aan de faculteit diergeneeskunde van de UGent.

Met het recente overlijden van Etienne Vermeersch is een belangrijke stem in het klimaatdebat verloren gegaan. Dat we zo snel mogelijk fossiele brandstoffen vervangen door duurzame alternatieven, daar is zowat iedereen het momenteel gelukkig over eens. Maar er is veel meer. Onze globale ecologische voetafdruk wordt grotendeels bepaald door keuzes die elk individu maakt (Wynes en Nicholas, 2017). Met glans op nummer één: het aantal kinderen dat we op de wereld zetten. 

De keuze voor één kind minder is dertig keer effectiever (gemeten als jaarlijkse uitstoot van broeikasgassen) dan de auto aan de kant te laten staan, 40 keer effectiever dan een transatlantische vlucht (heen en terug) links te laten liggen en maar liefst 60 keer effectiever dan een keuze voor een vegetarisch dieet. Of: de keuze van een gezin in de Verenigde Staten om één kind minder te hebben, heeft dezelfde impact als 684 tieners die nu beslissen nooit een auto te gebruiken. Het publieke debat beperkt zich momenteel vrijwel uitsluitend tot de illusie dat anders consumeren (energietransitie, nieuwe technologieën, gedragsveranderingen) het probleem duurzaam kan oplossen. 

Aantal nakomelingen

Bevolkingsdruk mee opnemen in onze individuele ecologische voetafdruk wordt afgedaan als “a priori moreel verwerpelijk” (Rik Torfs tijdens ‘Terzake’) en dit zowel door politici (wat nog begrijpelijk is, er zijn betere manieren om stemmen te winnen), economen (het spook van vergrijzing en de illusie van de noodzaak van oneindige groei) en journalisten. Maar ook mijn gemeenschap van wetenschappers negeert dit systematisch of spreekt zich daar niet over uit. Het resultaat is dat belangrijke internationale verdragen zoals het klimaatakkoord van Parijs, volledig inzetten op wetenschap en technologie om emissies terug te dringen en te verwijderen. Belangrijk, maar helaas niet de essentie. 

Kenmerkend is het interview met klimaatwetenschapper Kim Cobb, moeder van vier kinderen (DM 4/2): “(Mijn ecologische voetafdruk) bestond uit 85 procent vliegen.” Het is vrijwel onmogelijk dat haar overige levenskeuzes, dus inclusief de keuze voor vier kinderen (ervan uitgaand dat dit haar eigen kinderen zijn) slechts 15 procent van haar reële afdruk bepalen. Die voetafdruk is niet beperkt tot ons transport-, consumptie- en voedingsgedrag maar wordt in de grootste mate bepaald door het aantal nakomelingen dat we op de wereld zetten. Dit geldt overigens vooral in landen waar bevolkingsgroei stagneert, zoals vele westerse landen, waar de individuele ecologische afdruk het grootst is.

Durf denken

Onze ecologische voetafdruk is veel meer dan het louter uitstoten van broeikasgassen: het is onze totale impact die het ecosysteem globaal verandert. Deze druk veroorzaakt momenteel een verlies van biodiversiteit die niet meer is opgetreden sinds het uitsterven van de dinosauriërs, ongeveer 66 miljoen jaar geleden (het antropoceen). Meer dan 90 procent van de biomassa van de zoogdieren op aarde wordt vertegenwoordigd door mensen en gedomesticeerde dieren. De impact hiervan op de mens wordt vergeleken met die van klimaatverandering (bijvoorbeeld: Cardinale et al., 2012). Als we het welzijn van onze toekomstige generaties willen veiligstellen, zullen we op een meer holistische manier moeten proberen de global change om te buigen. Het onderkennen van de menselijke demografie als motor voor die globale veranderingen is essentieel voor het ontwikkelen van een langetermijnvisie.

De toekomst veiligstellen voor onze kinderen en onze planeet zal een uitgesproken interdisciplinaire (van economie, sociologie en filosofie tot de exacte wetenschappen) en inclusieve aanpak vereisen. Dit kan, maar dan moeten we het taboe durven doorbreken rond de kwestie van bevolkingsdruk als drijvende kracht voor global change, en durven erkennen dat onze meest intieme levenskeuze, onze voortplanting, het fundament is. Wat als we effectief het verschil kunnen maken door maatregelen als publieke bewustwording, armoedebestrijding, educatie en vrouwenrechten? Durf denken, ook als dit een ongemakkelijke waarheid blootlegt die ons raakt in onze biologische kern.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.