Dinsdag 21/05/2019

Standpunt

Het grootste probleem bij voorakkoorden? De geheimzinnigheid en halfslachtige ontkenning

Bart Eeckhout. Beeld Eva Beeusaert

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur van De Morgen.

Gemeenteraadsverkiezingen: de hoogdag bij uitstek voor de democratie, toch? Nou ja. Een beetje. Misschien.

Volgens politicoloog Johan Ackaert, expert lokale politiek, gaat aan de gemeentelijke stembusgang in zeven op de tien gevallen een voorakkoord vooraf. Dat wil zeggen dat partijen of politici op voorhand onderhandse afspraken maken over wie gaat besturen, als er samen een meerderheid wordt behaald.

Zeven op de tien. Het is toch een cijfer waar je even van schrikt.

Doodsklokken

Natuurlijk is het bestaan van het fenomeen ‘voorakkoord’ geen voldoende reden om maar meteen de doodsklokken te laten luiden over de representatieve democratie. Ook bij voorakkoorden behoudt de kiezer het laatste woord: enkel akkoorden die aan de stembus ook effectief een meerderheid krijgen, raken gerealiseerd. En zelfs dat is niet altijd zeker. Gelukkig maar.

De reden dat er voorakkoorden zijn, heeft vaak meer met pragmatiek dan met puur kiezersbedrog te maken. In theorie gaan bij verkiezingen alle tellers op nul, maar in werkelijkheid vertrek je natuurlijk vanuit een bestaande situatie: zeker op lokaal niveau blijven de meeste verschuivingen beperkt tot enkele procentpunten plus of min.

Dat politici dan gaan rekenen over hoe in de toekomst bestuurd kan worden, is dan niet zo gek. Je wil als burger ook niet dat zich in elke gemeente een stoet van informateurs, formateurs of koninklijke verkenners op gang trekt om een dag of honderd te onderhandelen over een bestuursakkoord. Er moet nog gewerkt worden ook.

Pornofilmpjes

Het grootste probleem is de geheimzinnigheid en halfslachtige ontkenning die rond voorakkoorden hangt. Voorakkoorden zijn zoals pornofilmpjes: niemand heeft ze ooit gezien, toch zijn ze overal. Dat klinkt een tikje hypocriet.

Er kunnen solide redenen zijn om een deal te maken met de politieke concurrentie. Omdat je een bestaande coalitie wil voortzetten, bijvoorbeeld. Of juist omdat je de hegemonie van de zittende burgemeester wil doorbreken. Of simpelweg omdat er een band is. Dat hoeft zelfs geen ideologische gelijkenis te zijn, een persoonlijke klik kan volstaan.

Dus waarom dan ook niet open en bloot aan je kiezer vertellen welke coalitie de voorkeur krijgt, zodat die die keuze mee in overweging kan nemen?

Nationale puzzel 

Geheime akkoorden worden extra problematisch als er andere, bovenlokale machtsargumenten gaan meespelen. Vanuit de provinciehoofdstad of zelfs vanuit het partijhoofdkwartier in Brussel dalen dan commando’s neer: met die wel, met die niet. Niet het lokale belang, maar het leggen van de nationale puzzel krijgt voorrang.

De grootse democratische erosie bij gemeenteraadsverkiezingen zit niet in de voorakkoorden. Het risico zit bij de partijhoofdkwartieren die hun machtsframe op de lokale stembusgang pogen te wringen. Dat ruikt wel naar kiezersbedrog. Het is ook geen waarborg voor goed bestuur. Veeleer integendeel. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.