Woensdag 20/10/2021
Paul De Grauwe. Beeld DM
Paul De Grauwe.Beeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Het geld is niet op, de overheid moet het durven uit te geven

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Het ergste komt meestal onverwacht. De zondvloed van verleden week trof ons land en onze buurlanden op een ogenblik dat zovelen begonnen uit te blazen. De coronapandemie was min of meer onder controle. Het leek erop dat we van een (relatief) gelukkige zomer zouden kunnen genieten. In de plaats daarvan werden we getroffen door immens menselijk leed en materiële destructie.

Zo onverwacht was die catastrofe nu ook weer niet. Klimaatwetenschappers voorspellen al lang dat de opwarming van de aarde niet alleen de gemiddelde temperatuur doet stijgen, maar ook extreme weersomstandigheden aanwakkert. Maar ja, zo een voorspelling blijft voor de meesten onder ons heel theoretisch. We halen onze schouders op. Dat zal ons wel niet overkomen. Ik moet toegeven dat ik mezelf ook betrap op dat kortzichtige ophalen van de schouders.

Wat nu? Een catastrofe zoals de zondvloed die we gekend hebben bevat een lichtpunt. Er is veel kapot: huizen, bruggen, wegen, riolering. Die infrastructuur moet worden heropgebouwd. En heropbouw betekent creatie van nieuwe economische welvaart.

Hetzelfde gebeurde na de Tweede Wereldoorlog. De immense destructie leidde tot heropbouw, en dat creëerde welvaart. En paradoxaal genoeg was die welvaartscreatie het sterkst daar waar de destructie het hevigste was geweest. Het wirtschaftswunder van de jaren vijftig was niet toevallig in West-Duitsland.

Is de vergelijking met de heropbouw van de jaren veertig en vijftig wel terecht? Er was toen geen probleem van financiering. De Amerikanen zorgden toen met hun Marshallplan dat het geld voor de heropbouw gratis was. Het geld viel als manna uit de hemel. Dat is nu anders, toch?

Nee, dat is niet anders. Vandaag is het geld vrijwel gratis ter beschikking. De Belgische overheid kan nog altijd obligaties uitgeven met een vervaldag van tien jaar waarop ze gedurende tien jaar een kleine negatieve rente van -0,07 procent ‘betaalt’. Laten we afronden op 0. Dat wil zeggen dat de Belgische overheid gedurende tien jaar geen rente betaalt. Als ze dus vandaag één miljard aan obligaties uitgeeft om de heropbouw van Wallonië te financieren, kost dat geld gedurende tien jaar niets.

Ja, maar hoor ik al zeggen, na tien jaar moet de overheid die schuld terugbetalen. Een overheid betaalt nooit haar schuld terug. Ze betaalt de houders van de vervallen obligaties door nieuwe obligaties uit te geven. Dus onze kinderen zullen de schuld niet hoeven te betalen; ze zullen die doorschuiven naar hun kinderen, die het zullen doorschuiven naar hun kinderen ... Zoals een hete aardappel.

Er is nog een ander leuk aspect aan die schuld. Die aardappel wordt minder heet. Hoezo? We meten de last van de schuld door die uit te drukken als percent van het bbp. Als dat percentage stijgt dan betekent het dat de last van de schuld toeneemt. De nieuwe schuld die na tien jaar zal moeten worden uitgegeven zal dan zwaarder doorwegen in het bbp, en als dan de rente hoger ligt zal dat ook zwaarder doorwegen. Als het percentage daalt hebben we het omgekeerde. Na tien jaar zal de nieuwe schuld die moet worden uitgegeven om de oude schuld af te lossen minder zwaar wegen voor onze kinderen.

Ik heb het even uitgerekend. Als de inflatie gedurende de komende tien jaar gemiddeld 2 procent per jaar is en de groei 1 procent per jaar dan zal één miljard schuld die we vandaag uitgeven voor de heropbouw, binnen tien jaar maar een gewicht hebben van 750 miljoen (uitgedrukt als percent van het bbp). Bovendien zullen die kinderen ook nieuwe huizen, nieuwe bruggen en wegen, kortom een nieuwe en betere infrastructuur erven. Ze zullen ons dankbaar zijn schuld te hebben uitgegeven die lichter uitvalt voor hen dan voor ons, en waarmee ze bovendien een betere infrastructuur hebben verkregen.

De beperking op massale overheidsinvesteringen voor de heropbouw is dus niet financieel. Die beperking ontstaat door een gebrek aan durf bij het beleid. Dat gebrek aan durf wordt helaas aangewakkerd door onheilsprofeten die blijven herhalen dat het geld op is en dat we de tering naar de nering moeten zetten. Vandaag is dat dus niet het geval.

Dat geldt ook voor de overheidsinvesteringen in het kader van het milieubeleid. Er zijn ontzaglijk veel investeringen nodig. Maar beleidsmakers aarzelen om massale overheidsinvesteringen te doen omdat ze beïnvloed worden door de fobie van de onhoudbare overheidsschuld. Tijd om zich te bevrijden van die fobie.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234