Dinsdag 28/01/2020

Opinie

Het gebrek aan kennis over religie neemt zorgwekkende vormen aan

Beeld Thinkstock

Hans Geybels is als deeltijds professor theologie verbonden aan de Faculteit Theologie en Religiewetenschappen van de KU Leuven.

Zondag is het Pasen. Eieren rapen, dat wel, maar waarover ging dat ook alweer? Voor velen is Pasen het feest van het leven, net zoals Kerstmis het feest van het licht is geworden. Door een gebrek aan kennis omtrent eigen tradities, lopen steeds meer Europeanen ‘van christelijken huize’ als vreemden rond in hun eigen cultuur. Het gebrek aan kennis en achtergrond leidt tot het eigenaardige fenomeen dat christelijke feesten en gebruiken moeten uitgelegd worden aan de hand van die van de moslims: “Vasten, dat is toch de christelijke versie van de ramadan?” Maar hoe leg je dan Pasen uit?

Hans Geybels. Beeld bob van mol

Die verwarring tussen Pasen en leven enerzijds en Kerstmis en licht anderzijds is nog vrij onschuldig in vergelijking met andere tendensen. Neem nu de pijnlijke vergissing van de in Nederland gevierde columnist Max Pam. Die schreef in de Volkskrant: “Binnenkort is het Pasen, maar steeds minder Nederlanders schijnen te weten wat met Pasen wordt gevierd. (...) Pasen is een vrije dag met paaseieren en paasvuur, dat weten we. Dat Jezus toen ten hemel is gevaren, behoort echter niet tot de basiskennis.” 

De misser werd in alle stilte rechtgezet in de onlineversie van de column. Laat ik toch maar even opschrijven: Pasen herdenkt Jezus’ verrijzenis; hemelvaart wordt veertig dagen later gevierd.

Ik doceer 'Religie, zingeving en levensbeschouwing' aan diverse richtingen uit humane en exacte wetenschappen en daar neemt het gebrek aan kennis zorgwekkende vormen aan. Ik noem tweetal tendensen.

Om te beginnen is het merendeel van mijn studenten er rotsvast van overtuigd dat religies aan de basis liggen van geweld. De reden is natuurlijk klaar. Enerzijds is er de geschiedenis van het christendom met bijvoorbeeld de kruistochten en de inquisitie. Anderzijds zijn zij ook niet blind voor het islamistisch geweld dat bijna dagelijks het nieuws haalt. 

Ik bevrijd de meeste studenten van deze grove vereenvoudiging met een simpele wedervraag, en nog wel aan de hand van het conflict dat de naam ‘godsdienstoorlogen’ gecreëerd heeft: “Denkt u werkelijk dat de Spaanse koning zo bekommerd was om de zieltjes van zijn onderdanen dat hij er zijn legers voor riskeerde? Of zou het eerder met economische motieven, zoals de haven van Antwerpen (toen de grootste van de wereld) te maken kunnen hebben?” In veruit de meeste conflicten strijden partijen niet voor hun God, maar dient godsdienst slechts als katalysator. Geef toe: het is toch makkelijker vechten voor God en vaderland, dan voor het machtsbehoud van een vorst?

Die onwetendheid geeft aanleiding tot een ander actueel thema. De zogenaamde band tussen geweld en religie maakt dat socialisten en liberalen de grondwet willen aanpassen, ‘neutraliseren’. Dat is het kind met het badwater weggooien. Religies en levensbeschouwingen vormen een waardevolle bijdrage aan het maatschappelijk debat en geven kleur aan de samenleving. Meer dan 180 jaar bestaat er een evenwicht tussen de twee. Waarom dat nu op de helling zetten omwille van een bepaalde groep islamisten? Waarom alle groepen die kleur geven aan de samenleving neutraliseren terwijl men de mensen die onze wetten niet naleven moet straffen?

Een tweede grove misvatting is dat wetenschap en religie elkaar uitsluiten. Toegegeven: in de blinde strijd tussen hardleerse darwinisten en even vastgeroeste creationisten krijg je terecht die indruk. Voor redelijke wetenschappers en gelovigen ziet het plaatje er heel anders uit. Zij gaan ervan uit dat wetenschap en religie over dezelfde realiteit gaan, maar die realiteit is zo rijk en divers dat noch wetenschap, noch religie die volledig alleen kunnen uitputten. Wetenschap gaat het over het ‘hoe’ van de werkelijkheid en religie over het ‘waarom’. Het loopt pas fout wanneer een groep wetenschappers of gelovigen begint te claimen dat zij het alleenrecht hebben op het verklaren van onze wereld.

In die optiek is er met Pasen niks mis. Pasen gaat niet over een man die tweeduizend jaar geleden de wetten van de zwaartekracht trotseerde. Uiteindelijk gaat Pasen over de diepe hoop dat niets tevergeefs is, dat de liefde en het leven het ondanks alles halen van de dood. Een hardleerse ervaring van honderden generaties tegen alle onwetendheid in.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234