Maandag 09/12/2019

Column

Het gaat veel beter met de wereld dan we denken

Paul De Grauwe. Beeld Bob Van Mol

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Bij het begin van een nieuw jaar zouden optimisme en hoop de boventoon moeten halen. Maar dat is dit jaar niet het geval. Pessimisme heerst alom. De aandelenkoersen tuimelden op het einde van 2018 naar beneden, met het gevolg dat voor wie in aandelen heeft belegd het voorbije jaar het slechtste werd sinds de financiële crisis van 2008.

De vrees voor een recessie slaat toe, gedreven door de vele onzekerheden die vandaag heersen. Wat wordt het met de brexit? Een harde, een zachte of helemaal geen? Wie weet? Zelfs Theresa May weet het niet. Zal Trump in een ongecontroleerde woedeaanval de tarieven op Europese auto’s scherp verhogen, en zo een ‘all-out’ handelsoorlog met Europa ontketenen? Wie weet? Zelfs Trump weet het niet omdat hij zijn eigen driftbuien niet onder controle heeft. Zal de opwarming van de aarde tot nog meer natuurlijke catastrofes leiden. Wie weet? De wetenschappers kunnen wel voorspellen dat zulke dingen zullen gebeuren, maar hoe, waar en wanneer weet niemand.

Perceptie

En zo kan ik doorgaan als onheilsprofeet. Om mezelf te beschermen tegen al te veel pessimisme ben ik het boek van Hans en Ola Roslung, Factfulness, beginnen te lezen. De ondertitel is veelzeggend: ‘Tien redenen waarom we een verkeerd beeld hebben van de wereld en waarom het beter gaat dan je denkt’. 

Inderdaad, het gaat veel beter met de wereld dan we denken. Kindersterfte en extreme armoede dalen bijna overal spectaculair, vooral in de laatste twintig jaar. Het aantal doden door natuurlijke catastrofes en vliegtuigrampen blijft dalen. In veel landen daalt de criminaliteit en het aantal verkeersdoden. De participatie van meisjes aan het onderwijs zit wereldwijd in de lift. En zo kunnen we doorgaan met goed nieuws.

De perceptie is evenwel anders dan deze werkelijkheid. Vraag aan honderd mensen of de extreme armoede in de wereld gedurende de laatste twintig jaar is gestegen of gedaald, en een grote meerderheid antwoordt dat die is gestegen. De cijfers zijn nochtans spectaculair: volgens de Wereldbank is de extreme armoede in de wereld (gedefinieerd als minder dan 2 euro per dag) gedurende de laatste twee decennia nooit zo snel gedaald in de wereldgeschiedenis.

We zien de wereld dus met een sterk gekleurde bril waarin donkere tinten domineren. En dat lijkt nog het sterkste bij mensen met een hoge opleiding. Die zien de wereld meestal nog donkerder dan de man en de vrouw in de straat. Misschien heeft dat te maken met het idee dat verstand en optimisme niet samengaan. Je moet pessimistisch zijn om de kwalificatie ‘intellectueel’ mee te krijgen.

Ingebakken

Het leuke aan Factfulness is dat de auteurs op zoek gaan naar de redenen waarom we de wereld systematisch somberder zien dan die is. Hier is er een die volgens mij bijzonder relevant is. De wereld was voor de mens in het verre verleden veel gevaarlijker dan nu. Mensen die een sterk ontwikkelde vrees hadden voor al die gevaren overleefden beter dan degenen die zonder vrees door het leven wandelden. 

Het gevolg is dat we opgezadeld zitten met een heleboel vreesreacties (slangen- en spinnenvrees, hoogtevrees, vrees voor de vreemdeling, vrees voor ziekte, epidemieën en andere catastrofes, enzovoort). 

De gevaren waar we zo bevreesd voor waren zijn nu veel minder sterk geworden. De vrees heeft geen of weinig objectieve grond meer, maar zit wel ingebakken in ons DNA. En die vrees kan gemakkelijk gemanipuleerd worden. Het gebeurt door de media, die ons elke dag de één of andere catastrofe in de wereld tonen, hoewel er nu eigenlijk minder catastrofes zijn dan in het verre verleden. Zo wordt het hoogst uitzonderlijke verheven tot dagelijkse werkelijkheid, en krijgt vrees een bestaansreden.

Politici laten zich evenmin onbetuigd. De vrees voor de vreemdeling kan aangewakkerd worden, en zo een ‘realiteit’ creëren die er geen is. In haast elk land doen ze dat nu. Er is een ‘invasie’ van vreemdelingen uit Latijns-Amerika in de VS, de minister van Binnenlandse Zaken van Groot-Brittannië is met grote spoed uit vakantie teruggekeerd om de ‘migrantencrisis’ (96 bootvluchtelingen) in Dover en Folkestone te counteren.

“Wat we het meest moeten vrezen is onze eigen vrees”, zei Franklin Roosevelt. Wat kan ik anders wensen in het begin van dit nieuwe jaar dan dat we onze vreesreacties in toom houden. Laten we vrees terzijde schuiven en het glas heffen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234