Dinsdag 15/10/2019
Joachim Pohlmann. Beeld Wouter Van Vooren

Pohlmann

Het enige ideaal dat we nog delen, is de rancune tegenover onze eigen traditie

Joachim Pohlmann is woordvoerder van Bart De Wever en schrijver. Zijn wissel- column met Kristof Calvo (Groen) verschijnt op vrijdag. 

Er is iets mis met onze cultuur. Vooraleer u uw exemplaar van Het verdriet van België en de cd's van Clouseau de prullenmand in keilt: ik bedoel niet de artistieke productie. Ik heb het over de culturele doctrine, over de ideeën die deze schragen.

We structureren de werkelijkheid aan de hand van ideeën. De werkelijkheid die wij ervaren is steeds een interpretatie. Het is niet de objectieve werkelijkheid. Mocht dat wel zo zijn, dan zouden we allemaal hetzelfde waarnemen en denken. En dat doen we niet. Vraag maar aan Björn Soenens. Of twitter eens iets.

Ideeën bepalen hoe wij de werkelijkheid zien. En ideeën kunnen veranderen, waardoor ook de interpretaties van die werkelijkheid kunnen veranderen. De manier waarop wij nu naar de islam kijken, verschilt grondig van hoe we er twintig jaar geleden tegenover stonden.

Toch zal de aard van de islam in die twee decennia niet fundamenteel gewijzigd zijn. Wat wijzigde, zijn onze ideeën over de islam. Dat is een evolutie die impliciet verloopt, in een voortdurende heronderhandeling via sociale media, nieuws, tv-series, romans, kunst. Kortom, via cultuur.

Cultuur reproduceert de gedeelde ideeën en weerspiegelt een beeld van de werkelijkheid waarmee we ons min of meer kunnen identificeren. Er ontstaat een sociale consensus over hoe de dingen nu juist in elkaar steken. En we zoeken vervolgens herbevestiging van die consensus in de realiteit.

Zolang we ons in die consensus herkennen, gaat dat goed. Tot de eigen ervaring van de werkelijkheid in conflict komt met de heersende ideeën over hoe die werkelijkheid geïnterpreteerd dient te worden. Mensen lezen, horen, zien zaken en beginnen te denken: 'Wacht eens even, dit klopt niet.'

En dan krijgen we een ideeënstrijd. De sociale consensus wordt meer en meer gezien als de culturele hegemonie van een beperkte kaste die afwijkende interpretaties onderdrukt of marginaliseert. Er ontstaat een tegencultuur die een alternatief formuleert en de consensus uitdaagt.

Na verloop van tijd wordt een nieuw evenwicht - en dus een nieuwe sociale consensus - gevonden. De laatste keer dat een dergelijk proces zich voltrok, was met de culturele revolutie van mei '68. Maar eigenlijk was dat het eindpunt van een ideeënstrijd die al sinds het einde van de Eerste Wereldoorlog woedde.

Het grote Europese cultuurideaal werd vernietigd in die vuurstorm. De modernisten probeerden daarna die traditie te reanimeren, maar na de holocaust werd ook dat onmogelijk. Het postmodernisme werd zo dominant dat alles zijn waarde verloor.

We geloven in niets meer. We kunnen ook in niets meer geloven. Deconstructie en demystificatie hebben het individu het ontzag ontnomen voor iets dat groter is dan hem- of haarzelf. En daardoor zijn we niet meer gewapend tegen een totalitaire ideologie die bij haar aanhangers wel dat ontzag kan afdwingen. Hoe verwerpelijk ze ook is.

En dat is een cultureel probleem. Het enige ideaal dat we nog schijnen te delen, is de rancune tegenover onze eigen traditie. Al het onheil in de wereld lijkt wel uit Europa voort te komen. We laten ons een schuldgevoel aanpraten, en capituleren.

Nu is er niets makkelijker dan cultuurpessimisme. Er gaat altijd iets ten onder. En dat klopt ook. Maar gelukkig bezit een cultuur ook een enorme regeneratieve kracht. Het resultaat van een botsing van ideeën is dat we onszelf heruitvinden. Maar het veronderstelt steeds een strijd. Het is tijd voor een Gramsciaanse guerrilla. Morgen begin ik eraan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234