Zondag 16/05/2021

OpinieEvelyne Coussens

Het einde van Studio ORKA: ‘Soms moet er gewoon meer geld komen. Punt uit’

null Beeld Phile Deprez
Beeld Phile Deprez

Evelyne Coussens is freelance journaliste.

Het Gentse theatergezelschap Studio ORKA stopt. Dat is op zich geen nieuws. Al zeker niet in deze coronablinde tijden, waarin de regering ons graag voorhoudt dat we louter biologie zijn, en dat onze voelende, denkende, verlangende variant slechts een verzinseltje is van werkloze kunstenaars. Het is nog een wonder dat niet álle moegetergde theatergezelschappen het afgelopen jaar zijn gestopt. Maar passons.

Dat Studio ORKA stopt is nieuws. We hebben het niet over een gezelschap dat artistiek op zijn laatste benen liep of nauwelijks nog volk in zijn zalen kreeg. We hebben het over een van de meest geliefde en vitale theatergezelschappen van Vlaanderen. Zestien jaar lang koppelde ORKA een uitzonderlijke artistieke kwaliteit aan een uitnodigende toegankelijkheid voor een breed publiek. Een zeldzame, gezegende combinatie.

Grondslag van dat succes vormde het samengaan van de geniale decors van vormgever Philippe Van de Velde met de diepmenselijke verhalen over verdriet en veerkracht van artistiek leider Martine Decroos, bijgestaan door een trouwe schare exquise acteurs: Joris Hessels, Dominique Van Malder, Tania Van der Sanden… De artistieke erkenning leidde tot de Vlaamse Cultuurprijs voor Jeugdtheater in 2009, een plek op het muziekfestival de Ruhrtriennale in 2015 en bijna jaarlijks een nominatie voor het Theaterfestival.

Sprekender nog is de razendsnel aangroeiende groep fervente fans tussen pakweg 7 en 77 jaar. Wie de laatste vijf jaar een kaartje wilde bemachtigen voor ORKA, deed er goed aan vroeg op te staan. Er werd spreekwoordelijk gevochten om tickets, en niet alleen door gezinnen met kinderen – zelden kon een gezelschap zozeer een leeftijdloze snaar raken. Ik onthoud voor altijd hoe mijn 66-jarige moeder na Zoutloos verzaligd verzuchtte: “Dit is het schoonste dat ik in heel mijn leven heb gezien.”

Studio Orkam, met onder meer Tania Van der Sanden (l.), stopt ermee.  Beeld RV Yvan Mahieu
Studio Orkam, met onder meer Tania Van der Sanden (l.), stopt ermee.Beeld RV Yvan Mahieu

Achter de beslissing om te stoppen zit enerzijds een privéverhaal, zo’n verdrietige levenskronkel waarin twee mensen elkaar ongewild verliezen. In de rouw daarover hebben Decroos en Van de Velde zichzelf de afgelopen zestien jaar misschien wel de weg gewezen: tijd en mildheid brengen hopelijk troost.

Minder mildheid schuilt in de anderzijds: de harde financiële realiteit achter de schermen. Een verhaal dat intussen iedereen kent, over gepassioneerde mensen die te veel, te hard, te onderbetaald werken, en daar uiteindelijk op crashen. Dat het verhaal is gekend, betekent niet dat het niet opnieuw verteld moet worden. Moet het dan weer over geld gaan? Ja, het moet weer over geld gaan.

Dit zijn de feiten. Ondanks de artistieke waardering en de publiekspopulariteit krijgt Studio ORKA nooit het budget dat het nodig heeft. Het gecumuleerde verschil tussen wat werd gevraagd en gegeven, zal tussen 2013 en 2022 maar liefst een klein miljoen bedragen.

Jeugdtheater

Het gezelschap staat daarin uiteraard niet alleen: zowat alle culturele organisaties hebben de voorbije beleidsperiodes het lot ondergaan van ondersubsidiëring en bijkomende besparingen. Alleen bevindt ORKA zich ongelukkig genoeg op het kruispunt van twee zeer ‘lastige’ genres: jeugdtheater én locatietheater.

De ondergeschoven positie van het jeugdtheater is al dertig jaar een pijnpunt. Het maken van een jeugdvoorstelling kost krak evenveel als een volwassenenproductie, alleen kunnen en willen gezelschappen geen 22 euro vragen voor een kinderkaartje – tenzij iedereen het erover eens is dat alleen rijke gezinnen recht hebben op theater.

Daarnaast is er het locatietheater. Wie ooit Titus De Voogdt bezig zag op de spanten van de kerk in Craquelé (2018) of het huisje van Chasse Patate (2016) in de grond zag zakken, beseft dat de voorstellingen van Studio ORKA oneindig veel meer technisch en productiewerk vergen dan een zaalvoorstelling. Het gebrek aan middelen leidt ertoe dat al dat werk landt op de schouders van een piepkleine ploeg. Tot twee uur in de ochtend aan de laatste decordetails sleutelen? Check, Philippe. Op zondagochtend naar den Brico sjezen op zoek naar een vervangstuk? Check, Martine.

Dominique Van Malder.  Beeld RV Yvan Mahieu
Dominique Van Malder.Beeld RV Yvan Mahieu

Je hoeft geen psycholoog te zijn om te zien dat zo’n situatie onwenselijk en onhoudbaar is. Studio ORKA, zijn oprichters, acteurs en technici zijn altijd een familie geweest, “en een familie moet je soigneren”, liet Decroos weten. “Dit is niet wat we wilden. Maar we zijn op.”

Op is op. En dat de roep van de kunstenaars om ‘meer geld’ de rest van de samenleving intussen als een versleten riedel klinkt, is deels de schuld van de cultuursector zelf, die te lang en te gretig is meegestapt in de holle frasen over ‘cultureel ondernemerschap’, ‘creatieve oplossingen’ en ‘iedereen moet zijn steentje bijdragen’.

Het schrijnende geval ORKA toont aan dat er in sommige gevallen gewoon meer geld moet komen, punt uit. Als zelfs een succesverhaal als Studio ORKA stukloopt op onderfinanciering is er maar één conclusie: creativiteit rijmt niet op, en valt nooit of te nimmer te rijmen met, precariteit.

Het ga jullie goed, Philippe en Martine.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234