Maandag 01/06/2020

OpinieSven Biscop

Het einde van de globalisering voorbereiden? Een beter geregelde globalisering zal al moeilijk genoeg zijn

Een Amerikaanse dokter bezoekt daklozen in de Amerikaanse stad San Francisco.Beeld AFP

Sven Biscop, professor aan de UGent, werkt voorlopig vooral thuis aan een nieuw magnum opus. Zijn laatste meesterwerk is European Strategy in the 21st Century (Routledge, 2019).

Na nu twee keer anderhalf uur tegen mijn laptop gepraat te hebben, ben ik er vrij zeker van dat de coronacrisis alvast één ding niet zal veranderen. We gaan niet permanent meer digitaal lesgeven. Ergens gaan spreken en inspelen op het publiek: dat doe ik graag. Bij het doceren op afstand daarentegen voel ik me lichtjes onnozel, alsof ik tegen mijn koelkast aan het spreken ben. (Wat ik recent ook gedaan heb, maar ze is niettemin stuk gegaan. De nieuwe is net op tijd geleverd om toch ook een klein beetje te kunnen hamsteren. Geen wc-papier voor ons, maar confit de canard in blik).

Ook permanent meer telewerken zie ik er niet echt van komen. Ik werk sowieso ’s ochtends vaak thuis om te schrijven, maar na een halve dag heb ik afwisseling nodig, en frisse lucht. Om maar te zeggen dat ik het na een halve week in semi-lockdown al beu ben. Niet dat ik zo’n gezelschapsmens ben, maar het is het idee dat je je eigenlijk al schuldig moet voelen als je ook maar één vriend thuis uitnodigt om te komen eten. En dat je niet even een boekenwinkel kunt binnenlopen. Wellicht is dit het meest bevreemdende: in tijden van crisis zoek je steun bij elkaar, maar net dat gaat nu niet.

Dat het coronavirus het einde van de globalisering zou inluiden, zoals zaterdag in deze krant betoogd werd door Ewald Engelen en Marianne Thieme, lijkt me zeker sterk overdreven.

Misschien dat er in sommige landen intern wel een en ander verandert, vooral dan in het crisisbeheer en de gezondsheidszorg. Grote politieke omwentelingen zie ik er echter niet van komen. Het is moeilijk de regering in een bepaald land weg te zetten als bijzonder incompetent, als blijkt dat alle staten hiermee worstelen. En een (mogelijk, tijdelijk) einde aan de politieke stilstand in België telt nog niet als een omwenteling.

In China is er veel gemor over de late reactie van de overheid. Mogelijk komen de tegenstanders van Xi binnen de communistische partij hier sterker uit, zoals ik eerder al schreef. Maar het einde van de CCP is niet in zicht. China doet nu krampachtig zijn best om aan te tonen dat het als eerste de crisis overwonnen heeft (met het risico te vroeg victorie te kraaien). Maar ook al zou dat lukken, veel economisch voordeel kan het daar niet uit halen als nu Europa en de VS stilvallen. De waarschijnlijke economische recessie is slecht nieuws voor iedereen en zal de internationale machtsverhoudingen wellicht niet fundamenteel veranderen.

In tegendeel, de coronacrisis bevestigt die machtsverhoudingen: men luistert naar de sterkste, niet per se naar de meest effectieve. Taiwan, dat geen lid van de Wereldgezondheidsorganisatie mag zijn omdat het geen erkende staat is, heeft de situatie onder controle. Zonder lockdown en ondanks de enorme verwevenheid met China, maar met gerichte maatregelen. Hadden andere landen sneller naar Taipei gekeken, dan was de situatie mogelijk veel minder uit de hand gelopen.

Mogelijk versterkt de coronacrisis het streven om de internationale bevoorradingsketen te herbekijken. Die trend was al ingezet: de Europese Unie heeft vorige week net een nieuwe industriële strategie uitgebracht. In bepaalde sectoren wil Europa minder afhankelijk zijn van buitenlandse bedrijven, omwille van onze werkgelegenheid, veiligheid en soevereiniteit. En alles moet natuurlijk groener en digitaler.

Maar dat is nog geen autarkie. Doorheen de geschiedenis zijn haast alle landen altijd al afhankelijk geweest van internationale handel en dat zal ook zo blijven. Epidemieën werden vroeger ook al pandemieën, daarvoor is de huidige mate van globalisering niet nodig. Alleen Amerika ontsnapte voor Columbus aan de pest, de pokken en de cholera. Hadden de indianen hem maar een inreisverbod kunnen opleggen…

De globalisering kan zeker beter georganiseerd worden, met veel meer dwingende regels op sociaal, ecologisch en gezondheidsvlak. De EU kan veel ambitieuzer zijn. Dat de Unie voorlopig überhaupt nog de macht heeft om normen en standaarden te zetten die wereldwijde impact hebben, onder andere via vrijhandelsakkoorden zoals CETA, is net haar kracht. Daarvan afstand doen, komt erop neer de beleidskeuzes over te laten aan twee andere grootmachten: China en de VS. Hebben we daar dan zoveel vertrouwen in? Het einde van de globalisering voorbereiden is niet realistisch; werken aan een beter geregelde globalisering zal voor Europa al moeilijk genoeg zijn.

Ondertussen moeten wij Belgen ons voor een keer toch maar eens echt aan de regels houden en braaf de richtlijnen van de overheid opvolgen. Van die duizend redenen om niet aan dat boek te beginnen (lezen of, in mijn geval, schrijven), blijft er geen een meer over. Zet er u dus maar aan.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234