Vrijdag 29/05/2020

OpinieKris Goethals

Het blijft ijzig stil over het mentaal welzijn van onze burgers

Kris GoethalsBeeld rv

Kris Goethals is forensisch psychiater aan het Universitair Ziekenhuis Antwerpen en professor forensische psychiatrie aan de Universiteit Antwerpen

Deze week ontwaken we in een nieuwe fase van de exitstrategie. U moet het misschien nog even laten bezinken, maar eindelijk hebben onze regering en de Groep van Experts die belast is met de Exit-Strategie (GEES) aandacht voor de bovenste vijfentwintig centimeter van ons lichaam. Onze hersenen vormen de basis voor mentaal welbevinden, maar door de afgelopen negen weken eerder de basis voor toenemende psychische klachten. Maar helaas, de regering en de GEES hebben het ondanks kritiek door professionals nog niet begrepen en heeft voor de burgers een troostprijs voorzien. Inderdaad, de aandacht voor ons hoofd wordt concreet gemaakt in een bezoek aan de kapper!

Intussen zijn verschillende professionals uit de ambulante geestelijke gezondheidszorg nog steeds in lockdown. Het comfortabele communiceren met psychisch kwetsbaren via telefoon of videochat lijkt deze professionals goed te bevallen, ondanks de gekende nadelen van deze communicatiemiddelen. Weinig gesprekken gingen nog live door. Bovendien mogen we niet uit het oog verliezen dat het netwerk van veel psychisch kwetsbare mensen enkel bestaat uit hulp- en zorgverleners. Maar zij willen deze mensen nog steeds niet ontmoeten… Op 8 mei vaardigde het Agentschap Zorg en Gezondheid richtlijnen uit voor de geleidelijke doorstart en uitbreiding van directe contacten in de ambulante ggz voorzieningen toe te passen vanaf 11 mei 2020, sinds vorige week maandag dus. Hierbij moet de randvoorwaarden voldoende gegarandeerd kunnen zijn, zoals voldoende personeel, wachtkamers, patiëntenstromen en de nodige beschermingsmiddelen. Uiteraard zijn dit relevante besognes, maar die beschermingsmiddelen begrijp ik nog steeds niet. Psychologen, psychotherapeuten en psychiaters hebben geen contactberoepen en kunnen dus met de nodige afstand veilig hun patiënten ontmoeten.

Ondank de richtlijnen moeten we vaststellen dat op de websites van een Vlaamse Centrum voor Geestelijke Gezondheidszorg (CGG) te lezen is dat alle face-to-face gesprekken geannuleerd zullen worden tot en met 31 mei. Vanaf 1 juni zouden de live gesprekken dan geleidelijk weer opgestart worden. Rekening houdend met de zomervakanties van hun medewerkers zal dit betekenen dat de reguliere werking dus vermoedelijk in september doorgang zal vinden. Dit is bijna een half jaar na de start van de lockdown van medio maart! Een andere CGG vermeldde op haar website dat het regulier aanbod on hold staat, reeds twee maanden na de lockdown. We mogen ook niet vergeten dat de CGG sowieso al lange wachtlijsten hebben voor de lockdown. Met verachting moet ik vaststellen dat mensen met beperkte financiële middelen uit de boot zullen vallen, omdat zij een behandeling op de privémarkt niet kunnen betalen. Bovendien bestaat het netwerk van mensen met een psychische kwetsbaarheid vaak uitsluitend uit hulp- en zorgverleners. Maar nog steeds kruipen deze te weinig uit hun schulp.

De toename in hoeveelheid stress, depressie, angst en slaapstoornissen door de coronapandemie werd al gerapporteerd vanuit Chinees onderzoek. De klachten kunnen verbonden worden aan de sociale isolatie en de quarantaine-maatregelen, de angst voor besmetting en financiële moeilijkheden. We kunnen ook een toename van andere psychische aandoeningen verwachten, zoals een delirium, een psychose, gevoelens van hopeloosheid en wanhoop, een psychologisch trauma zoals een acute stressstoornis of een posttraumatische stressstoornis en toegenomen alcoholgebruik. Eerder werd er in de media ook al de toename in huiselijk geweld en het bekijken van kinderpornografie gerapporteerd.

Mentale zorgprofessionals moesten zich al weken geleden voorbereiden op de periode na de crisis. Ik wil vier actiepunten noemen:

• Een snelle heropstart voorbereiden van de zorg voor bestaande ggz-patiënten;

• Onmiddellijke neuropsychiatrische restverschijnselen veroorzaakt door de coronainfectie en deze op de lange termijn identificeren met aandacht voor het publieke stigma bij de overlevenden;

• Tegemoet komen aan de psychosociale noden van de families van overlevenden en overledenen die lijden onder langdurige stress, uitputting, beperkingen van de overlevende en het publieke stigma;

• Psychosociale stress na de crisis identificeren bij gezonde individuen zonder psychiatrische voorgeschiedenis en ondersteunende maatregelen voorbereiden.

Tijdens de persconferentie van de laatste veiligheidsraad van 13 mei 2020 bleef het ijzig stil over het mentaal welzijn van onze burgers. Wel hielden de regering en de GEES ons pietluttige worstjes voor: u kan een tattoo laten zetten, u kan weer naar de markt en jazeker, u kan gaan voor een nieuw kapsel. Leve de commercie! Tijdens dergelijke gezondheidscrisissen wordt het duidelijk welke bevolkingsgroepen stiefmoederlijk behandeld worden in onze maatschappij: de jeugd, de ouderen, de mensen met een beperking, de mensen in armoede en de mensen met een psychische kwetsbaarheid. 

Dostojevski heeft nog steeds gelijk: de beschaving van een maatschappij is af te meten aan de wijze waarop ze omgaat met gedetineerden. In deze context is dit laatste woord vervangen door ‘psychisch kwetsbaren’, ofwel de gevangenen van een psychisch ziek brein. We zijn al bijna twee maanden te laat in actie gekomen. We moesten ons diep schamen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234