Maandag 09/12/2019

Opinie Sven Biscop

Hersendood of nog te reanimeren? Een Europese toekomst voor de NAVO

De Duitse kanselier Angela Merkel en de Franse president Emmanuel Macron tijdens Duits-Franse besprekingen in oktober. Wanneer gaat Europa zijn eigen boontjes doppen? Beeld REUTERS

Prof. dr. Sven Biscop doceert aan de UGent en doet onderzoek aan het Egmont, Koninklijk Instituut voor Internationale Betrekkingen in Brussel. Hij is auteur van European Strategy in the 21st Century - New Future for Old Power .

Het wordt deze week vast en zeker een interessante ontmoeting tussen Trump en Macron op de ‘Leaders Meeting’ van de NAVO in Londen, nadat de Franse president de alliantie enkele weken geleden hersendood verklaarde.

De laatste jaren klinkt steeds hetzelfde voorbijgestreefde refrein uit Washington: jullie Europeanen moeten meer besteden aan defensie. Maar niet aan om het even wat: het extra budget spenderen jullie liefst in de VS, om F35's en andere Amerikaanse uitrusting te kopen. En als jullie dan meer capaciteiten hebben, zullen wij jullie vertellen hoe en waar die in te zetten. Zo werkt het natuurlijk niet in de politiek. Wie geld uitgeeft, wil daar ook zijn eigen industrie van laten genieten en beslist uiteraard zelf over de inzet van de extra capaciteit.

Maar de houding van vele Europeanen is al evenzeer voorbijgestreefd. Te veel Europese leiders gedragen zich nog steeds alsof de Amerikanen, als puntje bij paaltje komt, al onze veiligheidsproblemen wel zullen komen oplossen. Nochtans herhalen de VS al sinds de burgeroorlog in Joegoslavië, begin jaren 90, dat de Europeanen zelf crisissen rondom de NAVO (en de EU), die ons grondgebied niet direct bedreigen, moeten aanpakken.

Daar komt nu bij dat voor Washington de rivaliteit met China thema nummer één geworden is en Azië het strijdtoneel waar zich die afspeelt. Zelfs in geval van een artikel 5-scenario, een rechtstreekse aanval tegen een Europese bondgenoot die de collectieve defensie activeert, zou het dus weleens kunnen dat de Amerikaanse cavalerie later arriveert en in kleinere aantallen dan wij tot nu toe ingecalculeerd hebben, als er zich tegelijk een crisis in Azië voordoet.

Sven Biscop. Beeld David Plas

Dus ja, de NAVO moet veranderen. China op de agenda van de NAVO zetten, waar de Amerikanen nu voor pushen, is echter niet de oplossing. Als ze hard genoeg duwen, zullen de Europeanen toegeven, zoals altijd, maar nadien niet meer dan lippendienst bewijzen aan een agenda waar ze eigenlijk niet achterstaan. China zien ze net als de VS als een systemische rivaal en als een economische concurrent, maar tegelijk in sommige dossiers ook als een partner; zeker niet als een vijand.

Afschrikking van Rusland

Het terrorisme tot dé vijand van de NAVO bestempelen, zoals de Franse president Macron vorige week dan weer deed, is evenmin de juiste weg. De Europeanen hebben net altijd gesteld dat niet onze legers, maar onze politie- en inlichtingendiensten het belangrijkste instrument tegen terrorisme zijn. Dé bestaansreden van de NAVO blijft voor de Europese bondgenoten nog steeds de afschrikking van Rusland.

Wat is dan wel de toekomst van de NAVO? Een meer evenwichtige en dus meer Europese alliantie.

De Europese pijler van de NAVO, dat wil zeggen de bondgenoten en partners die tegelijk de EU uitmaken, moet de strategische autonomie verwerven om zelf crisissen rondom Europa aan te pakken, zonder de VS. Die Amerikaanse eis is niet meer dan normaal. Daarenboven zou het echter ook logisch zijn dat de Europeanen binnen de NAVO zich ook wat collectieve defensie betreft als de eerste lijn beginnen te beschouwen, die in uiterste nood in staat is zichzelf te verdedigen tot de Amerikaanse versterkingen aankomen.

Oplossing in de EU

Dat zal natuurlijk meer parate capaciteiten vergen dan de Europeanen vandaag kunnen opstellen. De oplossing ligt in de EU: dankzij de Permanente Gestructureerde Samenwerking (PESCO) kunnen de Europeanen hun legers geleidelijk in elkaar schuiven. Zulke militaire integratie is de enige manier om de extra middelen die de meeste Europese landen nu aan defensie uitgeven optimaal te besteden. Anders gezegd: de Amerikanen en het NAVO-apparaat moeten aanvaarden dat de beste manier om de NAVO-doelstellingen te bereiken de EU is.

De NAVO bestaat 70 jaar: de kans is groter dat de alliantie er nog 70 jaar bijdoet dan dat ze uit elkaar valt. Maar zal dat uit overtuiging zijn of louter uit inertie? Wat goed is voor de VS, is niet meer automatisch goed voor Europa. Dat zal ook na Trump het geval zijn, omdat Europeanen en Amerikanen nu eenmaal anders tegen de huidige wereld aankijken. Wie een sterke NAVO wil, kiest daarom voor een sterke EU. Op termijn is dat de enige logische alliantie: niet tussen de VS en al die aparte Europese landen die op wereldvlak niks meer voorstellen, maar tussen de VS en de EU zelf. Als dat ons doel is, maar alleen dan, noem ik me graag Europeaan én atlanticus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234