Maandag 14/10/2019

Opinie Mattias De Backer

Helemaal veilig wordt het helaas nooit

Mensen leggen bloemen neer onder de brug in Merksem, waar Julie Van Espen werd vermoord. Beeld Photo News

Mattias De Backer is criminoloog en stadsgeograaf aan de universiteiten van Leuven en Luik.

In een open brief aan de Antwerpse burgemeester pleiten vriendinnen van Julie Van Espen voor meer veiligheidscamera’s op de fietsroutes naar het Antwerps stadscentrum. Uit onderzoek weten we nochtans dat bewakingscamera’s vooral verplaatsingseffecten genereren: criminelen zullen daardoor hun feiten op andere plaatsen plegen.

We weten ook dat camera’s enkel werken op kleine, welomlijnde plaatsen en alleen wanneer ze gecombineerd worden met architecturale ingrepen, betere straatverlichting en politiepatrouilles. Met andere woorden: om een fietspad van ettelijke kilometers te beveiligen, hebben we een investering nodig die wellicht onhaalbaar is en een sterke inbreuk op ons recht op privacy impliceert. Wat we tot slot ook weten uit onderzoek is dat bewakingscamera’s vooral effectief zijn in het verhogen van de subjectieve, gepercipieerde veiligheid.

Veiligheidstheater

Bruce Schneier spreekt in dit verband over ‘veiligheidstheater’: maatregelen die ons een goed gevoel moeten geven, terwijl ze eigenlijk niet bijzonder effectief zijn om het gevaar daadwerkelijk te voorkomen. Denk hierbij maar aan de militairen die ons straatbeeld kleuren sinds de aanslagen in Parijs en Brussel, de veiligheidscontroles in luchthavens en officiële gebouwen of de dreigingsniveaus van OCAD. Wanneer de bevolking angst ervaart, vraagt ze om daadkrachtige leiders die actie ondernemen, zelfs al zijn er weinig rationele argumenten voor hun acties. Waar we volgens Schneier meer nood aan hebben, is een positief management van onze collectieve emoties: onverzettelijkheid en solidariteit tegenover morele paniek.

Naar aanleiding van de moord op Julie Van Espen kunnen we ons verschillende vragen stellen: had de dader langer opgesloten of psychologisch begeleid moeten worden? Zijn er meer middelen nodig voor psychiatrische instellingen die werken met mensen met een dubbele diagnose (zoals drugsverslaving en psychologische problemen)? Wellicht is het antwoord op beide vragen ja. Wat we ons niet moeten afvragen, is of we vrouwen en meisjes vanaf nu de straat moeten opsturen met track-and-tracetechnologie en pepperspray en of we alle private en publieke ruimtes nu vol moeten hangen met bewakingscamera’s.

Militairen patrouilleren in Brussel-Centraal. Beeld belga

Ulrich Beck schreef na de ramp in Tsjernobyl dat de mensheid voor het eerst in haar bestaan meer wordt bedreigd door het kwaad geproduceerd door mensenhanden dan door natuurrampen. We leven in een ‘risicomaatschappij’ waarin (te) veel van onze tijd wordt gestoken in het bespreken, voorkomen en beheren van bedreigingen. Wanneer die risicofascinatie dominant wordt in het publieke en politieke debat, kun je je afvragen of angst hierdoor niet eerder toeneemt dan wel vermindert.

De vijftienduizend deelnemers aan de stille mars vragen terecht aandacht voor onveiligheid, en dan specifiek die van vrouwen. Maar om de immer voortreffelijke Mark Coenen te citeren: “Helemaal veilig was het niet, is het niet en wordt het nooit. Er zullen altijd zieke, griezelige en slechte mensen bestaan die vrouwen van hun fiets willen sleuren.” 

Geweld tegen vrouwen

We moeten het risico in het juiste perspectief zien. Veruit het meeste geweld tegen vrouwen wordt gepleegd door een vriend, kennis of familielid, vaak in private of semiprivate settings. Het bestrijden van geweld tegen vrouwen moet gebeuren op verschillende niveaus, waarvan bewakingscamera’s een onderdeel kunnen zijn. Maar er is dus ook nood aan een reeks veel minder zichtbare en spectaculaire maatregelen. Zo moeten we blijven inzetten op het verhogen van sociale cohesie en betrokkenheid, alsook het slimmer ontwerpen van publieke ruimtes. Verder mogen we niet blind zijn voor de maatschappelijke en culturele norm die vrouwen nog steeds bestendigt als seksueel object en die mannelijkheid nog te veel roofdierachtige kwaliteiten toedicht.

In de VS loopt momenteel de succesvolle campagne ‘Men can stop rape’, die erop gericht is ook mannen de verantwoordelijkheid te geven inzake de preventie van geweld tegen vrouwen. Trainingen moeten burgers de skills geven om tussenbeide te komen in gevallen van aanranding en geweld. Educatie moet mannen leren hoe ze zich op een gezonde mannelijke manier kunnen verhouden tot vrouwen. Sensibiliseringsacties moeten lokale overheden confronteren met hun eigen te lakse optreden (in de zaak-Van Espen komen we bijvoorbeeld te weten dat de dader erg licht wegkwam na geweld op twee ex-liefjes “omdat dat zich in de relationele sfeer bevond”).

Dit soort voorstellen zijn, hoewel minder theatraal dan camera’s, smartphonetechnologie of een minister van Veiligheid, aantoonbaar effectiever. Maar helemaal veilig wordt het nooit.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234