Donderdag 25/04/2019

Opinie

Heiligt het klimaatdoel een sms-bombardement?

Anna Kern is politicoloog aan de UGent (GASPAR). Sofie Marien is politicoloog aan de KU Leuven (Centrum voor Politicologie). Ze voeren onderzoek naar politieke participatie.

Voor de vijfde donderdag op rij spijbelden duizenden jongeren. Ze eisen dat beleidsmakers werk maken van een ambitieuzer klimaatbeleid. Boze taxichauffeurs toeterden de inwoners van Dworp, waar de minister van Mobiliteit woont, wakker uit protest tegen het nieuwe taxidecreet. Ook het versturen van sms-berichten kunnen we sinds kort toevoegen aan de politieke actievormen.

De stijgende populariteit van minder conventionele actievormen leidt tot gemengde reacties: scholieren moeten studeren in plaats van spijbelen als ze verandering willen, het ‘stalken’ van een minister kan juridische gevolgen hebben... Tegelijk is er lof en nodigen beleidsmakers actievoerders uit voor overleg.

Anna Kern. Beeld rv

Verantwoordelijk houden

Opvallend in het maatschappelijke debat over de acties is de soms wel erg beperkte rol die voor burgers wordt weggelegd. Burgers laten deelnemen aan de besluitvorming, ook buiten de verkiezingsperiode, is nochtans belangrijk. En wel hierom: het is een manier om de verkozenen duidelijk te maken wat leeft bij de bevolking. 

De informatie uit de stembusslag is beperkt en bovendien vatbaar voor interpretatie. Door te stemmen belonen of straffen burgers een politicus of een partij, maar ze kunnen niet duidelijk maken waarom ze dat doen. 

Burgerparticipatie tussen de kiesperiodes is ook een middel om de verantwoordelijken verantwoordelijk te houden. Burgers kunnen op die manier stellingname en uitleg van hun verkozenen afdwingen.

Sofie Marien. Beeld rv

Maar kan dat ook niet bereikt worden met meer conventionele actievormen? Eigen aan de recente protestacties is hun disruptieve kracht. Door te breken met de regels wordt de aandacht getrokken: gele hesjes sturen het verkeer in de war of brengen vernielingen in de publieke ruimte aan, scholieren overtreden de regels door te spijbelen, Act For Climate Justice maakt klimaatministers moeilijk bereikbaar door sms-bombardementen. 

Het is vooral dat disruptieve aspect dat kritiek veroorzaakt. En zo stelt zich steeds opnieuw dezelfde vraag: heiligt het doel deze middelen?

Huiswerkbegeleiding

Wil je op een georganiseerde manier samenleven, dan heb je regels nodig. Het is logisch dat het overtreden van die regels niet zonder gevolgen kan blijven. Dat maakt de actievormen disruptief en mogelijk zelfs net effectief. Het is dus geen goed idee om spijbelen te faciliteren. 

Disruptieve actie wordt vooral gekozen door mensen die in het politieke discours minder aanwezig zijn. Het zijn groepen die politiek net minder actief zijn en minder gehoord worden. De meeste scholieren zijn zelfs niet stemgerechtigd. 

Uit onderzoek blijkt dat het belangrijk is dat verschillende groepen hun stem laten horen, omdat de belangen op sommige punten grondig verschillen. Zo was er in Antwerpen weinig aandacht voor huiswerkbegeleiding, tot mensen in armoede meer betrokken werden bij de besluitvorming. Soms worden via de geijkte kanalen alle relevante stemmen gehoord, maar meestal zijn extra inspanningen nodig, en soms moeten disruptieve middelen worden ingezet.

We kunnen onconventionele participatievormen negeren of zelfs delegitimeren. Maar het risico bestaat dat politici daardoor blind blijven voor legitieme belangen en bezorgdheden, met nog meer onvrede en onbegrip tot gevolg. 

Dat gevaar is reëel. Onderzoek toont een duidelijke mismatch aan tussen wat politici als effectieve actievormen beschouwen (conventionele vormen zoals stemmen, partijlidmaatschap) en wat burgers als effectieve actie beschouwen (meer onconventionele vormen zoals betogingen en boycotacties). 

Aangezien onconventionele actievormen vaker gebruikt worden door groepen die minder politiek actief zijn en andere voorkeuren hebben, is het van belang te luisteren naar de verzuchtingen achter die acties. Dat hoeft niet meer te zijn dan naar de input via andere actievormen, maar ook niet minder.

De manier van actievoeren is de laatste decennia grondig veranderd. Behalve met disruptieve acties wordt volop geëxperimenteerd met ‘citizen science’ zoals curieuzeneuzen, burgerbegrotingen en burgerfora. Tegelijkertijd zitten de conventionele actievormen in een neerwaartse spiraal. De globale ledenaantallen van politieke partijen dalen. Ondanks de opkomstplicht trekken iedere verkiezing minder Belgen naar de stembus. 

Wie vandaag en morgen goed wil besturen, moet een manier vinden om alle input via conventionele maar ook via onconventionele actievormen mee te nemen in de besluitvorming.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.