Zaterdag 15/08/2020
Paul De GrauweBeeld DM

ColumnPaul De Grauwe

Hebben we nood aan een relanceplan? Veeleer aan structurele maatregelen

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt tweewekelijks.

Is er vandaag nood aan een relancebeleid? Bijna iedereen zal op deze vraag met een resoluut ja antwoorden. Toch is het antwoord niet zo evident. Het is zoals de vraag: heb je nood aan aspirines? We zullen allen antwoorden dat dit afhangt van de diagnose van je ziekte. Soms helpt een aspirine, soms helemaal niet. Zo ook met een relanceplan.

Laten we het eerst hebben over de diagnose. De coronarecessie die we nu meemaken is het resultaat van een combinatie van aanbod- en vraagschokken. De aanbodschok ontstond toen vele landen in lockdown gingen. Dit had tot gevolg dat grote delen van de economie tot stilstand kwamen. Bedrijven konden niets meer produceren bij gebrek aan grondstoffen en materialen; werknemers geraakten niet meer op hun werk; de hele horecasector kwam tot stilstand.

Zo een stilstand in de productie deed ook de inkomens kelderen, met het gevolg dat de vraag naar consumptiegoederen en investeringen de dieperik in stortte. De interactie van aanbod- en vraagschokken duwde de economie in een helse negatieve spiraal. Die kon alleen gestopt worden door overheidsactie.

We hebben veel kritiek op de overheid maar in de meeste landen deden de overheden wat noodzakelijk was, met name het economische huis stutten om te beletten dat het zou ineenstorten. Want dat was inderdaad het gevaar. Het wegvallen van productie en inkomens dreigde vele ondernemingen in het faillissement te storten en vele werknemers in uitzichtloze miserie. Die catastrofe werd vermeden omdat de overheid de lonen van de werknemers die zonder werk zaten bleef doorbetalen, en omdat bedrijven middelen werden voorgeschoten om het faillissement te vermijden. Dit waren de juiste maatregelen om te beletten dat de coronavirus tot permanente schade in het economische weefsel zou leiden en een heropleving onmogelijk zou maken.

Dit beleid van onderstutting zal de overheid moeten blijven aanhouden totdat de coronacrisis voorbij is. Eén ding is zeker: deze crisis is een tijdelijk fenomeen. We weten alleen niet wanneer het gedaan zal zijn. De overheden van de rijke landen, inclusief de Belgische, hebben de budgettaire en financiële middelen om dit beleid van onderstutting te blijven voeren totdat de crisis over is. Meer moeten die overheden vandaag niet doen. Maar dat is al heel wat.

Wanneer het coronavirus getemd is, in de zin dat het niet meer als een bedreiging voor de volksgezondheid wordt gezien, dan komt de relance vanzelf. Consumenten zullen dan massaal weer naar de winkels trekken en gaan consumeren, vooral omdat ze zolang heel weinig hebben geconsumeerd. Bedrijven zullen weer gaan investeren. Op dat moment zal het niet meer nodig zijn dat de overheid relancemaatregelen neemt. De economie zal dan vanzelf opveren, op voorwaarde dat we die lang genoeg onderstut hebben.

Communist

Een relancebeleid in de zin van het stimuleren van de vraag is vandaag niet nodig. Wat wel nodig is, zijn een aantal structurele maatregelen. Ik zie die op twee domeinen.

Ten eerste, en daarmee herhaal ik wat iedereen vandaag stelt, moet de overheid massaal publieke investeringen doen in een ‘groene economie’. Dit betekent investeren in alternatieve energiebronnen, investeren in publiek transport, in nieuwe milieuvriendelijke technologieën. Die overheid moet daar niet mee wachten. De financiering van dergelijke publieke investeringen kan vandaag gebeuren tegen financiële voorwaarden die nooit zo gunstig zijn geweest.

Omdat er heel veel tijd voorbijgaat tussen het moment waarop de investeringsbeslissing wordt genomen en het moment dat er werkelijke uitgaven plaatsvinden zijn die publieke investeringen geen goed instrument van relancebeleid. Daar dienen ze niet voor. Ze zijn er wel om de economie op een duurzamer productiepad te leiden.

Een tweede structurele maatregel is in de sociale sfeer. De epidemie heeft een aantal sociale breuklijnen blootgelegd. De mensen met lagere inkomens zijn ook dikwijls diegenen die het meest geleden hebben tijdens de crisis. Het zijn ook meestal mensen die een beroep uitoefenen waarvan we nu constateren dat die van enorm maatschappelijk belang is. Het verplegend personeel, de bus- en vrachtwagenchauffeurs, het treinpersoneel, de bedienden in de supermarkten, en vele anderen zorgden ervoor dat essentiële raderen in de economische leven bleven draaien, zodat we allen konden overleven. We ontdekten dat de productiviteit van die mensen heel hoog is. Maar ze zijn onderbetaald. Dat moet rechtgetrokken worden.

Dat kan op verschillende manieren. Door het optrekken van het minimumloon en door een fiscaliteit die meer herverdeelt van de topinkomens en -vermogens ten gunste van diegenen die het minder goed hebben. Ik stop hier alvorens ik opnieuw uitgescholden word als communist.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234