Vrijdag 18/10/2019
Paul De Grauwe. Beeld Bob Van Mol

Column

Groen geld zonder de inflatie aan te wakkeren: het kan

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

In hoeverre kan het geld dat door de centrale bank wordt gecreëerd gebruikt worden om investeringen in het milieu te financieren? Dit is een vraag die vandaag veel gesteld wordt. De groene activisten antwoorden met ontwapenend enthousiasme dat de centrale bank, en in het bijzonder de Europese Centrale Bank (ECB), actief moet optreden en de financiering van milieu-investeringen door het drukken van geld moet stimuleren. De ECB heeft 2.600 miljard euro aan nieuw geld gecreëerd sinds 2015 in het kader van zijn quantitative easing-programma. Al dat geld is gegaan naar de financiële instellingen die er bijzonder weinig mee gedaan hebben. Waarom kan de ECB het geld dat ze in de economie pompt niet sturen naar milieu-investeringen in plaats van naar financiële instellingen?

De meeste traditionele economen reageren met afschuw. De ECB moet zich niet met het milieu bemoeien. De overheid moet dat doen. Als de ECB op de milieu-bandwagon springt, dan zal ze verplicht zijn te veel geld te drukken. Dit zal op termijn de inflatie aanwakkeren. Met vreselijke gevolgen. Uiteindelijk zal ook het milieu hierdoor niet gediend worden.

Limiet: 2 procent

Wie heeft gelijk in dit debat? Om op die vraag te antwoorden is het goed in herinnering te brengen hoe de ECB (en elke moderne centrale bank) geld creëert. Geld wordt door de ECB gecreëerd wanneer die instelling financiële activa opkoopt in de markt. De aanbieders van die financiële activa zijn de financiële instellingen. Die verkrijgen dan een deposito in euro bij de ECB in ruil voor het afstaan van financiële activa aan de ECB. Het is op dit moment dat geld wordt gecreëerd door de ECB. Dat geld (deposito’s) kan dan door de financiële instellingen gebruikt worden om zelf meer krediet toe te staan aan bedrijven en huishoudens.

Er is geen limiet op de hoeveelheid financiële activa die de ECB kan kopen. In principe kan de ECB alle financiële activa (alle obligaties en aandelen bijvoorbeeld) opkopen, maar dat zou de geldhoeveelheid zodanig doen stijgen dat de inflatie dramatisch zou toenemen. Anders uitgedrukt: de waarde van het geld dat de ECB uitgeeft zou sterk dalen. Om dit te vermijden heeft de ECB zichzelf een limiet opgelegd: De ECB belooft de inflatie niet te laten uitstijgen boven 2 procent. Dat beperkt de hoeveelheid geld dat de ECB kan creëren. Tot nu toe is de ECB er goed in geslaagd dat inflatiedoel te handhaven.

Er is ook geen beperking op wat de ECB kan kopen. Sinds 2015 heeft de ECB vooral overheidsobligaties gekocht van financiële instellingen, maar ook bedrijfsobligaties (corporate bonds). De ECB zou ook obligaties kunnen opkopen die zijn uitgegeven om milieu-investeringen te financieren. Op voorwaarde dat die aankopen het objectief van 2 procent inflatie niet dwarsbomen.

Bezwaar?

Hoe groot zijn de mogelijkheden van de ECB om dit te doen? De ECB heeft sinds 2015 voor 2.600 miljard aan (vooral) overheidsobligaties en bedrijfsobligaties gekocht. Dat heeft de inflatie nauwelijks aangewakkerd. Die blijft nog altijd beneden 2 procent in de eurozone. De ECB is nu wel gestopt met nieuwe aankopen. Maar wanneer die overheidsobligaties en bedrijfsobligaties, die nu nog altijd op de balans van de ECB staan vervallen, zal de ECB – zo heeft ze beloofd – nieuwe obligaties opkopen. Hier ontstaat dus een window of opportunities. De ECB kan dan obligaties opkopen die zijn uitgegeven om milieu-investeringen te doen. Op die manier vervangt ze de oude obligaties door nieuwe ‘milieu-obligaties’. De ECB creëert dan geen nieuw geld. Maar binnen de bestaande voorraad aan geld heroriënteert ze de geldstromen ten voordele van het milieu zonder risico voor stijgende inflatie.

Een mogelijk bezwaar is het volgende. Als de ECB zelf die milieu-obligaties gaat kopen, mengt ze zich in het hele beslissingsproces over welke investeringen er precies gedaan moeten worden voor de vrijwaring van het milieu. Hoeveel publieke en private investeringen moeten er gebeuren? Moet het gaan om vernieuwbare energie of kernenergie, bijvoorbeeld? Moet de prioriteit gegeven worden aan publiek transport? Dat zijn allemaal vragen die door de politiek beslecht moeten worden en niet door de centrale bank.

Eén mogelijke uitweg: De Europese overheden geven een mandaat aan de Europese Investeringsbank (EIB) om voor, bijvoorbeeld, 1.000 miljard aan milieu-investeringen te financieren. Ze voegen daar richtlijnen aan toe in welke sectoren dit moet gebeuren. De EIB geeft obligaties uit om dat mogelijk te maken en de ECB koopt die dan op wanneer oude obligaties vervallen. Op die manier krijgen we groen geld zonder de inflatie aan te wakkeren. Het kan dus.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234