Donderdag 21/10/2021
null Beeld © REUTERS
Beeld © REUTERS

Paul Krugman

Griekenland heeft een vreselijke prijs betaald voor zijn gebrek aan verantwoordelijkheidszin

Paul Krugman is columnist voor The New York Times en Nobelprijswinnaar Economie (2008).

Woensdag maakte de Europese Centrale Bank bekend dat ze Griekse staatsobligaties niet langer als onderpand voor leningen zal aanvaarden. Dat is een vooral symbolische zet zonder veel praktische gevolgen, maar toch komt het moment van de waarheid duidelijk dichterbij. Een moment van de waarheid voor Griekenland en voor heel Europa. En zelfs voor de ECB, die weldra zal moeten beslissen voor wie ze eigenlijk werkt.

Duitsland eist dat Griekenland blijft proberen zijn schulden volledig te betalen door een ongelooflijk hard soberheidsbeleid te voeren. Het impliciete dreigement is dat, als Griekenland weigert, de ECB de Griekse banken niet meer zal steunen. Wat fataal zou zijn voor de toch al doodzieke Griekse economie.

Maar de stekker uit Griekenland trekken zou enorm gevaarlijk zijn, niet alleen voor de Europese economie, maar ook voor het hele Europese project, de inspanning van de voorbije zestig jaar om door middel van gedeelde welvaart vrede en harmonie te scheppen. Als de Griekse banken onderuitgaan, dan zal Griekenland waarschijnlijk uit de euro stappen en zijn eigen munt invoeren. En zelfs één land dat de euro opgeeft, zal genoeg zijn om de beleggers te doen beseffen dat het grootse project van de Europese munt omkeerbaar is.

Bovendien zou chaos in Griekenland een voedingsbron kunnen zijn voor de duistere politieke krachten die aan invloed winnen naarmate de Tweede Grote Depressie in Europa aansleept. Na een gespannen vergadering met zijn Duitse tegenhanger aarzelde de nieuwe Griekse minister van Financiën niet om de kaart van de jaren 1930 uit te spelen: "Het nazisme steekt in Griekenland de kop op" - een verwijzing naar Gouden Dageraad, de (niet zo neo)nazipartij die nu de derde grootste in het Griekse parlement is.

We zien hier dus een buitengewoon gevaarlijke confrontatie. Dit is geen gewone diplomatie meer, dit zijn twee trucks vol dynamiet die op een smalle bergweg op elkaar af razen. Geen van beide is van plan om uit te wijken.

Hoe is het zover kunnen komen met Europa? En waar zal het eindigen?

null Beeld epa
Beeld epa

Verantwoordelijkheid

De nieuwe Griekse crisis is, zoals vele andere, uiteindelijk het werk van politici die hun kiezers naar de mond hebben gepraat. Dit krijg je wanneer politici de kiezers vertellen wat ze willen horen, beloftes doen die ze niet kunnen waarmaken, blind zijn voor de realiteit en weigeren om moeilijke maar noodzakelijke keuzes te maken. Ik heb het dan natuurlijk over Angela Merkel, de Duitse bondskanselier, en haar collega's.

Griekenland heeft zich inderdaad in de nesten gewerkt door onverantwoordelijk te lenen (hoewel het dat zonder onverantwoordelijke geldschieters niet had gekund). Het heeft een vreselijke prijs betaald voor zijn gebrek aan verantwoordelijkheidszin. Maar hoeveel kan het nog verdragen? Het kan zijn schuld onmogelijk volledig betalen, maak maar eens de rekensom.

Jammer genoeg hebben de Duitse politici die rekensom nooit aan hun kiezers uitgelegd. Ze hebben de makkelijke weg gekozen: moraliseren over de onverantwoordelijkheid van de leners, verklaren dat de schuld hoe dan ook volledig zal worden betaald, schermen met clichés over incompetente Zuid-Europeanen. En nu de Griekse kiezers zeggen dat het genoeg is, blijven de Duitse leiders dat afgezaagde refrein herhalen.

Misschien denken de Duitsers dat een herhaling van 2010 mogelijk is, toen de Europese Centrale Bank Ierland dwong om een soberheidsprogramma te aanvaarden met het dreigement dat ze de banken van het land zou droogleggen. Maar die tactiek zal waarschijnlijk niet werken tegen een regering die heeft gezien hoeveel schade de soberheid aanricht, en die verkozen is met de belofte ze ongedaan te maken.

We kunnen nog altijd hopen dat de Europese Centrale Bank het spel niet zal meespelen. Haar verklaring van woensdag klonk als een strenge straf voor Griekenland maar was dat niet, want aan het belangrijkste financieringskanaal van de Griekse banken (ELA, de 'dringende liquiditeitsbijstand') wordt niet geraakt. Dit was dus vooral een waarschuwing. Aan het adres van Griekenland, maar misschien ook aan dat van Duitsland.

Wat als de Duitsers de waarschuwing negeren? Dan moeten we hopen dat de ECB haar verantwoordelijkheid neemt en verklaart dat zij dient om de economie en de democratische instellingen van Europa te beschermen, en niet om de schulden van Duitsland te innen. Ik zei het al: het moment van de waarheid komt snel dichterbij.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234