Maandag 23/09/2019

Standpunt

Grenscontroles dreigen de hele Europese eenmaking te vernietigen

Beeld Eva Beeusaert

Bart Eeckhout is opiniërend hoofdredacteur. 

Natuurlijk is de nu tijdelijk gestaakte Duitse regeringscrisis van het allerhoogste belang. In het politieke drama, met bondskanselier Angela Merkel (CDU) en haar minister Horst Seehofer (CSU) in de hoofdrollen, lopen evenwel twee conflictlijnen door elkaar. Dat schept verwarring.

Het eerste conflict is dat van een 'normale' binnenlandse regeringscrisis. Wat zich in Berlijn en München afspeelt is helemaal niet zo uitzonderlijk. Vanop afstand bekeken, staan met Merkel en Seehofer juist twee goed bekende stereotypen uit de politieke biotoop tegenover elkaar.

Aan de ene kant heb je de wat vermoeide oude leider, die een moment van zwakte heeft getoond. Dat is het punt waarop de rivalen de sabels laten zingen. Tegenover haar staat een politicus die in de Don Quichote-achtige waan verkeert dat het lot hem heeft uitverkoren om de oude wereld te redden.

Waterloo

Er is nu wel een bestand, maar het is de vraag of dat de volgende tegenvallende peiling of stembusuitslag overleeft.  Mogelijk vindt bondskanselier Merkel hier alsnog haar zo vaak voorspelde Waterloo. Mogelijk loopt het verstandshuwelijk van de christendemocratische partijen CDU en CSU ten einde. Dat zou een schok zijn voor de politieke stabiliteit in Duitsland en een trauma voor de sowieso al wat pips ogende Europese christendemocratie.

Toch is het de andere conflictlijn die het grootste belang heeft. Horst Seehofer is de zoveelste Europese politicus die de grens met het populisme oversteekt. Alsof hij van een verslavende trumpiaanse toverdrank geproefd heeft die doet geloven in electoraal gouden bergen. Dat zou overigens in Beieren nog weleens verkeerd kunnen uitpakken. 

Belangrijker is dat conservatieve politici met radicaalrechtse praatjes de hele Europese politiek doen opschuiven naar riskante kantelpunten. Van Merkel verschuift de focus almaar meer naar de Oostenrijkse kanselier Sebastian Kurz, influisteraar van de Seehofers van het nieuwe Europa. 

Onzin

Net als de Italiaanse regering hebben Kurz en Seehofer een punt als ze het gebrek aan solidariteit aanklagen in het migratiebeleid. Maar net als de Italiaanse regering stellen ze een onwenselijk alternatief voor. Grenscontroles dreigen de hele Europese eenmaking te vernietigen. Straks weer files in Passau of op de Brennerpas omdat de boel dicht gaat: het is een ronduit krankzinnig idee, zo bij het begin van de vakantie.

Toch wordt de onzin van dat soort ideeën nog amper benoemd, uit angst voor de toorn des volks. Het enige alternatief komt van grijzige compromissen, zoals Merkel ze steeds weer uit de brand weet te slepen. Het is dat paradigma dat onder zware druk staat.

Dat blijft het grote probleem van de Europese democratische ruimte zoals we ze nu kennen. Zolang alleen radicaalrechtse of populistische politici een scherp alternatief hebben voor de in de voegen krakende Europese centrumpolitiek, zal de aantrekkingskracht ervan groot blijven. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234