Dinsdag 22/10/2019

Opinie Jan De Maeseneer

Geneesmiddelen van 1,9 miljoen euro? Tijd om ‘out-of-the-box’ te denken

Jan De Maeseneer. Beeld ID / jonas lampens

Jan De Maeseneer is professor huisartsgeneeskunde aan de Universiteit Gent

De bevolking toonde in de voorbije dagen grote solidariteit bij het verzamelen van het geld, nodig om één behandeling voor één patiëntje te betalen. Deze actie roept tegenstrijdige gevoelens op: enerzijds ‘Hartverwarmende solidariteit!’, anderzijds: ‘Dit zou toch niet mogen gebeuren…’. En: ‘Wat met de kinderen/volwassenen met zeldzame aandoeningen, die niet het netwerk hebben om zo een campagne te realiseren?’. En bovendien: ‘Hoe komt het dat dit geneesmiddel zo duur is?’ 

De laatste vraag is eenvoudig te beantwoorden: omdat geneesmiddelen vandaag geproduceerd worden door private ondernemingen met aandeelhouders die in de context van een ‘markt’ opereren. De bedrijven verzamelen ‘risico-kapitaal’ voor het onderzoek, dat ze – bij succes en het ontwikkelen van een nieuw werkzaam medicijn – via de kostprijs (en dus hoofdzakelijk de terugbetaling), met een winstmarge, terugverdienen. Dat model werkte in de voorgaande eeuw, waar ‘blockbusters’ (medicijnen waarvan jaarlijks miljoenen verpakkingen werden verkocht), zorgden voor de fondsen die het onderzoek naar nieuwe geneesmiddelen financierden. Dit model werkt echter niet wanneer het gaat om geneesmiddelen, waar slechts een zeer kleine groep patiënten baat bij hebben (‘weesgeneesmiddelen’).

Bovendien moet men toch vragen stellen bij de bedragen die in de farmaceutische industrie gehanteerd worden voor de kostprijs van onderzoek en ontwikkeling: het geneesmiddel waar het hier over gaat werd ontwikkeld door het Amerikaans bedrijf AveXis dat in 2018 voor 7,9 miljard euro werd opgekocht door de farmagigant Novartis. Gentherapie is een zeer complexe aangelegenheid, maar men kan zich toch moeilijk een ontwikkelingsproces voorstellen dat 7,9 miljard euro kost. Ter vergelijking: voor de financiering van àlle wetenschappelijk onderzoek in àlle domeinen in het kader van het nieuwe Horizon Europe Programma (2021-2027) wordt 14 miljard euro per jaar voorzien.

Wat kan een oplossing zijn voor de ontwikkeling van ‘weesgeneesmiddelen’ voor zeldzame ziekten? Er is een inspirerend voorbeeld: de nieuwe vaccins. In 2017 werd in Davos, CEPI opgericht: de ‘Coalition for Epidemic Preparedness Innovations’(de coalitie die nieuwe vaccins ontwikkelt om infectieziekten aan te pakken). Vertegenwoordigers van de industrie, van de Wellcome Trust, van de Bill en Melinda Gates Foundation, het Wereld Economisch Forum, de regeringen van Noorwegen, Duitsland, Japan en India, besloten er om samen te werken aan de ontwikkeling van nieuwe vaccins. Heel wat organisaties sloten zich aan: Unicef, de Wereld Gezondheidsorganisatie, verschillende bedrijven, Europese Commissie,…en realiseren samen de volledige keten: onderzoek, ontdekking, ontwikkeling, productie en uiteindelijk de inenting van die bevolkingsgroepen die gevaar op een besmettelijke ziekte lopen. Soms is de groep die moet ingeënt worden relatief klein (voor Ebola b.v.), soms gaat het over miljoenen mensen. De vaccins worden aan de landen geleverd aan een haalbare prijs: door de samenwerking financieren de vaccins die in grote hoeveelheden worden verspreid, de ontwikkelingskosten van de vaccins met een beperktere doelgroep. Het lijkt de moeite waard om na te gaan of je voor weesgeneesmiddelen, op mondiaal vlak, niet een analoog principe van samenwerking zou kunnen gebruiken, mits het model kan aangepast aan het feit dat het hier over kleinere aantallen gaat.

Maar je kan nog verder gaan: waarom niet het onderzoek naar en de ontwikkeling van nieuwe geneesmiddelen, los maken van de productie en de verkoop? Je kunt je voorstellen dat een platform van landen, internationale organisaties…, een ‘openbare aanbesteding’ uitschrijft om bijvoorbeeld een nieuw antibioticum te ontwikkelen. Consortia van wetenschappelijke instellingen, industrie, internationale donoren,… kunnen intekenen met projectvoorstellen om het nieuwe antibioticum te ontwikkelen en te testen. De beste projecten worden geselecteerd en volledig gefinancierd. Wanneer dit één of twee waardevolle producten oplevert, worden zij door aparte bedrijven, die instaan voor productie en verkoop, aan een prijs die een weerspiegeling is van de productiekosten, en dus betaalbaar voor de gezondheidszorgsystemen in de verschillende landen. Deze benadering zou alvast veel transparanter zijn.

De ontwikkeling en beschikbaarheid van nieuwe geneesmiddelen is wereldwijd een belangrijke uitdaging: we moeten het debat ‘out-of-the-box’ durven aangaan. Hierbij moeten alle actoren hun maatschappelijke verantwoordelijkheid opnemen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234