Dinsdag 15/10/2019
Carl Devos. Beeld rv

Column Passie van Devos

Gelukkig zijn er nog ouderwetse partijen, wie zou anders formeren?

De politieke actualiteit volgens UGent-politicoloog en De Morgen-columnist Carl Devos.

Ijdelijheid en de komkommerleegte lieten spinnende partijen de afgelopen weken toe om sommige journalisten en analisten als krolse loopjongens met verhaaltjes op pad te sturen. In dat strategisch theater verschenen veel tendentieuze composities. Over het einde van traditionele partijen, hun voorzitters, wat nog allemaal. Er werd kletskoek gebakken, bijvoorbeeld dat Vande Lanotte premier, of toch zeker minister wordt. Zelfs het stilzwijgen van partijen werd uitgelegd: Open Vld en CD&V wachten wanhopig op het verlossende woord van De Wever. Als zoveel brolberichten opgeblazen worden, moet de discretie wel goed werken.

Update

N-VA heeft de knoop ondertussen doorgehakt. De partij kiest voor een Zweedse coalitie met Jan Jambon aan het roer. Bart De Wever heeft een startnota vrijgegeven.

Het is niet moeilijk noch overbodig om kritisch te zijn over het politieke spel. Het is onnodig om dat ongenuanceerd te doen. Verschillende partijvoorzitters zijn verzwakt, geen van hen is zo uitgeteld dat hij de formatie niet kan leiden. Traditionele politieke partijen zitten in moeilijkheden, maar zijn niet dood. Uiteindelijk vervelt het partijlandschap gewoon. Als de ‘trado’s’ (inclusief N-VA) vijf jaar goed besturen, ziet de wereld er weer anders uit. Niets is reddeloos verloren.

Die vervelling is vervelend voor de politieke stabiliteit. Gelukkig zijn er nog ouderwetse partijen, wie zou anders formeren? Niet de winnaars: PVDA zoekt het comfort van het radicalisme, de groenen staan te hoog op de principiële ladder. Al groeit daar het pragmatisme zodra blijkt dat de onderhandelingsteams werkloos blijven. Het VB, dat de voorbije decennia populistisch en radicaal wou zijn en alle bruggen met andere partijen opblies, klaagt nu dat het geen partners vindt. Het VB vergeet dat een coalitie meer is dan een regeerakkoord. En dat zo’n akkoord xenofobie en extremisme niet compenseert.

Groen en het VB eisen hun plek op omdat “in de regering minstens een winnaar moet zitten”. Wegens het signaal van de kiezer. Die kiezer stuurde vele signalen. Het is cruciaal dat in een regering maatschappelijke trends opgenomen worden, zoals meer zorg voor identiteit, bescherming en klimaat, maar daarvoor moet een meerderheid niet per se winnaars tellen.

De populaire stelling dat partijen de voorbije weken enkel met zichzelf en postjes bezig waren, is onjuist. Integendeel. Uiteraard spelen immer strategische overwegingen en machtsberekeningen mee, maar er is ook stevig inhoudelijk gediscussieerd. Nog niet zo grondig als in een finale formatie, wel genoeg om die in een bepaalde richting te sturen. De aanloop naar de Vlaamse, Waalse en federale coalitie was ook een inhoudelijke oefening. Bourgondisch of Zweeds, dat maakt veel verschil, daar mag wat tijd voor genomen worden.

Moeilijke kaarten

Na 26 mei klonk terecht dat de kaarten moeilijk lagen, dan is het goed dat partijen tijd nemen om sommige uitspraken in te slikken. N-VA en PS sluiten een coalitie niet langer compleet uit, Groen en sp.a openden de mogelijkheid voor Vlaams bestuur met N-VA, bij N-VA werd de Bourgondische formule ernstig overwogen, CD&V wil voortaan anders in de regering stappen, de PS legde in Wallonië een indrukkend parcours af, van een radicaal-linkse regering tot allicht een coalitie met enkel de MR. 

Bij N-VA was er tijd nodig om een piste met het VB te lossen, dat “het VB nu maar eens zelf moest besturen” klonk het in vele kringen. We zullen nooit weten of N-VA zelf met het VB in een regering wou stappen, maar het VB weet nu wel dat, als het nog wat groeit, dat in 2024 niet langer uitgesloten is. Een regering met het VB staat voortaan op de kaart. Het VB lossen was een ferme stap, dan nog links besturen is er een te veel.

De federale formatie sluimert tot de Vlaamse en Waalse rond zijn. Vanaf deze week komen die twee in een stroomversnelling. Di Rupo presenteert zijn nota, de vraag is of Ecolo al dan niet aan boord van de Waalse formatie blijft. Deels door de drastische opstelling van Ecolo, ook in Brussel, geldt het paars-groene scenario zelfs niet langer als bankzitter voor het geval andere combinaties federaal niet lukken. De liberalen zullen nooit voldoende rechts wegen in een coalitie met socialisten en groenen. Dat begrijpen ze ook bij Groen, vandaar de te late en vernederende wanhoopspoging om in de Vlaamse formatie te raken. Bij Groen verloren ze na de verkiezingsoverwinning ook de formatie.

Federaal werken Vande Lanotte en Reynders aan hun nota. Voorzitters concentreren zich nu vooral op de regionale formatie. Eens die rond is zal vanaf september, ook dankzij het voorbereidingswerk, de federale formatie een volgende stap zetten. Met kennis van de regionale coalities. Allicht onder een andere leiding. De federale formatie is volgens ervaren regeringsmakers bijzonder moeilijk, niet onmogelijk. Maar de algemeen verwachte Vlaamse Zweedse keuze van De Wever brengt ze in die buurt. Wie in Vlaanderen Zweeds vaart, kan federaal niet te Bourgondisch doen.

Antwoord op rechtse druk

Voor N-VA, die niet inging op op Forza-vraag van het VB, moet de Vlaamse regering een antwoord bieden op die rechtse druk. Vandaar veel aandacht voor inburgering en migratie, ook om de kritiek van het VB te neutraliseren. Op 26 mei zei De Wever dat het signaal Vlaams en rechts moest zijn. Daarbij is ook de stabiliteit van de Vlaamse regering – de belangrijkste voor N-VA – cruciaal. Een ruime, coherente meerderheid dus. Jambon houdt meer van Zweeds dan van Bourgondisch. Dat daardoor de federale formatie bemoeilijkt wordt, kan bij sommigen aldaar zelfs een pluspunt zijn. De Zweden kunnen samen naar de federale formatie trekken, een geruststelling voor N-VA.

N-VA wil dat de volgende Vlaamse regering er een is met een duidelijker profiel maar zonder gekibbel. Er zal dus danig over de samenwerking gesproken moeten worden. Alle Zweden hebben daar boter op het hoofd, maar vooral CD&V moet bijsturen: in 2014 bestuurde ze met N-VA om die laatste kapot te regeren. Dat draaide als een boemerang fout uit. Maar CD&V zal allicht rechtser moeten sturen: dat zet de gebroken relaties met Beweging.net nog meer onder druk. Een scheiding lijkt niet uitgesloten.

Een Zweedse heruitgave zal dit niet mogen zijn. Het zal inhoudelijk straffer moeten zijn, ook om het beeld van de regering van verliezers te vervagen. De kans is niet gering dat die rechtse druk binnen Open Vld en CD&V voor heel wat discussie zal zorgen. In elk geval, N-VA zal niet veel ruis tolereren: Jambon I is een tweede zit, nadat Bourgeois I ondermaats scoorde. Als Jambon I ontgoochelt, verliest N-VA in 2024 allicht de controle over de formatie. In veel landen hebben rechts-radicale partijen de wind in de zeilen. Dat vraagt om een een gepast, neutraliserend antwoord. Iedereen beseft na 26 mei dat wie stokken in de wielen steekt, zelf struikelt. Zowel bij Open Vld als bij CD&V ligt via de voorzittersverkiezingen de vraag op tafel of het niet wat rechtser moet.

Federaal komt bij een Vlaamse Zweedse regering een ‘confederale’ afspiegelingscoalitie in beeld: N-VA, CD&V, Open Vld, PS en MR, eventueel aangevuld met sp.a om de PS niet te isoleren. Uiteraard is die onmogelijk. Waarom zou de PS een Zweedse coalitie depanneren? Toch moet iets onmogelijk mogelijk worden. Desnoods onder druk van nieuwe verkiezingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234