Vrijdag 15/11/2019
Paul De Grauwe. Beeld Thomas Sweertvaegher

Column

Geloof geen partijen die beloven de staat te willen ontvetten om zo de belastingdruk te verminderen

Paul De Grauwe is professor aan de London School of Economics. Zijn column verschijnt wekelijks.

Hoe een regering evalueren? Dat is de vraag die zich stelt nu de verkiezingen dichterbij komen. We willen weten hoe goed of hoe slecht een regering het heeft gedaan. Het antwoord op die vraag zou dan moeten uitmaken of we voldoende vertrouwen hebben in de politici die gedurende vijf jaar de scepter gezwaaid hebben.

Dat is een bijzonder moeilijke vraag. Er zijn immers zoveel factoren die een invloed uitoefenen op de variabelen die we gebruiken om zo een evaluatie te doen. Neem bijvoorbeeld de tewerkstelling. Die is sterk toegenomen (met 210.000) sinds Michel aan de macht kwam in 2014. De politici in de regering-Michel, met de eerste minister op kop, steken dit succes als een pluim op hun hoed. In een eerdere column wees ik er al op dat de spectaculaire groei van de tewerkstelling in België uitsluitend te wijten was aan de gunstige internationale conjunctuur. In feite deed België het op dat vlak minder goed dan het gemiddelde in de eurozone. Was België erin geslaagd even goed te doen als het eurozone-gemiddelde, dan zouden er 255.000 banen zijn bijgekomen in plaats van de ‘povere’ 210.000.

Ook hier moeten we voorzichtig zijn met conclusies. Het feit dat België het qua tewerkstelling minder goed deed dan de eurozone hoeft niet noodzakelijk toegeschreven te worden aan het beleid van Michel. Verdedigers van deze laatste zouden kunnen argumenteren dat zonder het centrumrechtse beleid België het nog veel minder goed zou gedaan hebben.

Het probleem met al die evaluaties is dat die op hun waarheidsgehalte niet te controleren zijn. We kunnen er geen factcheck op loslaten en dan besluiten ‘waar’ of ‘niet waar’.

De fundamentele reden is dat we geen counterfactual kunnen creëren. We zouden in feite een experiment moeten kunnen uitvoeren waarbij we de geschiedenis tot 2014 terugrollen en dan Di Rupo de kans geven om in plaats van Michel het land te leiden. Die zou waarschijnlijk een ander beleid hebben gevoerd. In 2019 zouden we alle elementen hebben om Michel te evalueren. We zouden dan de tewerkstellingscijfers onder de regering-Michel (de werkelijk geobserveerde dus) kunnen vergelijken met de tewerkstelling die tot stand kwam in deze Di Rupo-counterfactual. Of zoals de Fransen dat noemen: een anti-histoire. Zo een experiment zou iedereen overtuigen.

Premier Charles Michel beantwoordt vragen van de oppositie in de plenaire. Beeld Photo News

Sommige variabelen kunnen iets gemakkelijker gebruikt worden om een regering te evalueren. De budgettaire variabelen, bijvoorbeeld. Dat zijn, meer dan de tewerkstelling of de economische groei, variabelen waar een regering een zekere controle over heeft. Die regering heft belastingen en doet uitgaven. Wanneer ze beslist meer of minder te belasten of uit te geven, heeft dat een onmiddellijke impact op de begroting. Dat is veel minder het geval met tewerkstelling en groei.

Laten we dan eens kijken naar de begrotingscijfers. De regering-Michel had met nogal wat fanfare beloofd dat er een breuk zou komen in het beleid. Minder belastingen door het afslanken van de overheid. Wat is daarvan in huis gekomen?

Laten we beginnen met de belastingen. In 2014 (het laatste jaar van de regering-Di Rupo) klokte de globale Belgische belastingdruk op 47,8 procent van het bbp. Dat percentage geeft de totale overheidsinkomsten (inclusief socialezekerheidsinkomsten) als percent van het bbp. Op het einde van 2018 was die globale belastingdruk gedaald tot 46,6 procent, een daling van 1,2 procent. Dat is inderdaad een daling, maar spectaculair kan dit niet genoemd worden. Het zou zelfs kunnen dat dit binnen de foutenmarge ligt die we bij het opstellen van die macro-economische variabelen hanteren.

De overheidsuitgaven stonden in 2014 op 52 procent van het bbp; in 2018 was dat 49,6 procent. Dat is al een iets scherpere daling, met name 2,4 procent. Maar opnieuw: spectaculair is nog wat anders.

Dus ja, de regering-Michel heeft een schuchtere poging ondernomen om de staat af te slanken en de belastingdruk te verminderen. Het resultaat blijkt echter pover, vooral gemeten naar de verwachtingen die hierover bij de aanvang van deze coalitie werden gecreëerd.

Waarom blijkt het zo moeilijk om de globale belastingdruk te verminderen en de staat te ‘ontvetten’? Mijn antwoord is dat een grote meerderheid van de bevolking zo een ontvetting niet wenst. Ontvetting betekent immers minder pensioenen, minder ziekteverzekering, minder infrastructuur, minder openbaar vervoer en ga zo maar verder. Voor de meeste Belgen zijn deze collectieve voorzieningen geen vet dat afgekrast moet worden, maar essentiële dienstverlening die ze niet willen missen.

Conclusie: geloof geen partijen die beloven de staat te willen ontvetten om zo de belastingdruk te verminderen. Ze zullen niet ver geraken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234