Zaterdag 27/11/2021
Aya Sabi. Beeld DM
Aya Sabi.Beeld DM

ColumnAya Sabi

Geef nieuwe stemmen ruimte, ook als ze als een bedreiging aanvoelen

Aya Sabi is columnist en auteur van Verkruimeld land. Deze bijdrage verscheen eerst in NRC.

Het academiejaar aan de KU Leuven werd dit jaar ingeleid met een openingsspeech van rector Luc Sels over de vrijheid van meningsuiting. In zijn toespraak aan een van de oudste en meest prestigieuze universiteiten ter wereld, een universiteit die nog steeds behoort tot de wereldtop als het gaat om kennis en onderzoek, waarschuwde de rector: “Als ik de vrijheid niet krijg om [mijn mening] te uiten of met anderen van mening te verschillen, dan word ik beknot in mijn mens-zijn.” Zijn speech duurde welgeteld zevenendertig minuten.

Hij hekelde de ‘cancelculture’ en gaf het voorbeeld van de controverse rond de Nederlandse vertaling van The Hill We Climb van Amanda Gorman, waarbij Marieke Lucas Rijneveld zich heeft teruggetrokken. Dit lijkt nu al een historische gebeurtenis in de strijd tegen de ‘woke-ideologie’ en is vooral hét symbool geworden voor De Grote Nederlaag: het moment dat we ons overgaven aan de ‘racistische antiracismebeweging’.

Toevallig of niet, een paar weken na deze openingsspeech draait de KU Leuven de geldkraan voor het diverstiteitsplatform Undivided dicht. In een statement verklaart Undivided dat de universiteit hen zag als ‘te radicaal’. Het is bijna onwerkelijk hoe Sels de cancelcultuur bekritiseert en dan zelf het perfecte voorbeeld geeft van een cancellation.

Deze discussies worden gevoerd op basis van één tegenstelling: de woke-ideologie staat volgens deze academici lijnrecht, bijna als vanzelfsprekend, tegenover de academische vrijheid. Klopt deze tegenstelling wel?

Woord en wederwoord zijn eigen aan de universiteit. De woke-ideologie is in wezen het wederwoord binnen onze instellingen. Daarom valt het onder de academische vrijheid, maar ook onder de vrijheid van meningsuiting en onder wat we ambiëren in een liberale democratie, in een beschaving. De makkelijkste manier om dit wederwoord te smoren is door het te labelen als ‘woke’ en uitzonderlijke situaties uit te vergroten, woorden uit hun context te trekken en zo een genuanceerde, diverse tegenstroming te bestempelen als iets sektarisch en racistisch.

De belangrijkste pijn

Niemand is neutraal, ook de witte heteroman niet. Daar zit volgens mij de belangrijkste pijn in dit debat en die brengt angst en wrijving met zich mee. De elite heeft nooit makkelijk een comfortabele machtspositie opgegeven, de tegenreacties zijn hoe dan ook begrijpelijk.

Het is niet langer mogelijk zich te verschuilen achter het ‘blanke’ canvas van het universalisme. Het is belangrijk dit te benoemen met betrekking tot het maatschappelijke debat en de verantwoordelijkheid die daarbij komt kijken. Het is belangrijk dat we onze privileges onder ogen zien, dat we zorg dragen voor eenieder die zich binnen ons systeem beweegt.

Dit gaat verder dan de labels wit, gekleurd, vrouw, man. Dit gaat niet over individuen, het gaat over het in kaart brengen van systemen van onderdrukking en macht, privileges en verantwoordelijkheden. Het gaat over het onder ogen zien van ons aandeel in dit alles.

De Vitruviusman van Leonardo da Vinci is dood. Nu is de homo universalis ook een vrouw, gekleurd, meerstemmig, panseksueel, hulpbehoevend, arm en dit alles tegelijk. De cirkel wordt groter en ieder die ooit verbannen was naar de randen van de geschiedenis heeft nu een stem – nog niet volwaardig, maar we horen wel al heel wat geroezemoes. Zoals eigen aan instellingen met een bepaald machtsvacuüm bepaalt aan de universiteiten de macht de maatstaf. Nu verandert dit. Nu bewegen zich mensen uit die gesmoorde minderheden binnen universiteitsmuren.

Lange tijd gold de cancelcultuur enkel voor de niet-witte medemens die zich durfde te bewegen in de hegemonistische arena van de universiteit. Er is geen enkel voorbeeld van een witte man die omwille van zijn mening of vermoedelijke partijdigheid ontslagen is in Vlaanderen. Anderzijds klagen onderzoekers met een migratieachtergrond aan onder andere de Leuvense universiteit al decennia over hoe hun academische kwaliteiten in twijfel worden getrokken omdat hun neutraliteit altijd betwist wordt. Zelfs door collega’s, vooral door collega’s.

Als academicus is het belangrijk om open te staan voor nieuwe stemmen, ook als ze als een bedreiging aanvoelen. Het is belangrijk om de grond waarop we staan ter discussie te stellen. Weerwoord zou binnen een universiteit bejubeld moeten worden en niet afgestraft. Het blijft hoe dan ook zeer ironisch dat net de mannen aan de top van de intellectuele en wetenschappelijke elite in lange speeches klagen over hoe ze niets meer mogen zeggen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234