Maandag 16/12/2019

Opinie

Geef Jambon meer macht. En hou hem verantwoordelijk voor het resultaat

Agenten tijdens een terreuractie in Vorst. 'Beter één machtige federale politie dan het huidige moeras van verantwoordelijkheden', schrijft Cornillie. Beeld photo_news

Jan Cornillie is directeur van de sp.a-studiedienst.

Na de verschrikkelijke aanslagen van vorige week rijst de vraag welke lessen te trekken uit dit veiligheidsdebacle. Onder de titel 'Reboot België' pleiten academici in De Morgen voor meer centralisatie: één politiezone in Brussel, een sterkere federale overheid. Daar valt veel voor te zeggen.

Maar we moeten ook kijken naar de centralisatie binnen de federale veiligheidsdiensten zelf. Te weinig middelen of te veel aantasting van de privacy is te makkelijk als analyse. Er is iets grondigers rot in de staat van onze veiligheidsdiensten, met name een typisch Belgische decentralisatie en coördinatie zonder centrale autoriteit. Of anders gezegd: ieder heeft een deel van de verantwoordelijkheid en niemand de volle. Dat kan niet blijven duren.

Even terug in de tijd. Om een einde te maken aan de concurrentie tussen rijkswacht, gerechtelijke politie en lokale politie in het pre-Dutroux-tijdperk werd in 1998 de geïntegreerde politie opgericht. Politiek België klopt zichzelf al meer dan vijftien jaar op de borst dat de politiehervorming een succes is. Maar dat is moeilijk vol te houden als burgemeester Schepmans van Molenbeek haar lokale politie niet verantwoordelijk acht om tachtig terreurverdachten uit Molenbeek te volgen én als de chef van de lokale politiezone Mechelen het niet nodig vindt om informatie over het onderduikadres van Salah Abdeslam door te geven aan zijn federale collega's. De conclusie is simpel: de federale politie is in de realiteit allerminst "geïntegreerd". Ze is eerder een permanente diplomatieke conferentie als het op bovenlokale opdrachten zoals antiterreur aankomt.

Jan Cornillie. Beeld rv

Ook in de hervorming van de federale politie van 2014 is gekozen voor behoud van een tweeledige structuur, met een opsplitsing tussen bestuurlijke en gerechtelijke politie en bijgevolg twee bevoegde ministers. Daardoor blijft de onvolprezen commissaris-generaal Catherine De Bolle - de enige overheidsmanager van het jaar uit de veiligheidsdiensten tot nu - verstoken van échte zeggenschap. Hetzelfde geldt voor de inlichtingendiensten. Na 9/11 en na de aanslagen in Madrid en Londen was de grootste les dat informatie over terreurdreiging te verspreid zit. Maar in plaats van de inlichtingendiensten te fuseren, werd besloten een nieuw orgaan op te richten om de dreigingsanalyse te coördineren (OCAD).

Opnieuw gebeurde dat zonder hiërarchische bevoegdheid over diensten zoals de Staatsveiligheid of de antiterreurdiensten van de federale politie. Opnieuw met een gedeelde politieke verantwoordelijkheid van de minister van Binnenlandse Zaken en Justitie én uiteraard onder leiding van een magistraat. In België verkiest men immers kennis van de codex boven managementervaring om een inlichtingendienst te leiden. De hervormingen van justitie en politie post-9/11 zijn op zich verdienstelijk, maar ze stappen niet af van de grondoriëntatie van ons model: decentralisatie zonder centrale autoriteit en een archaïsche interpretatie van de onafhankelijkheid van het gerecht.

Elke grote crisis draagt de kiemen van verbetering in zich. Deze keer moet het in België een hervorming in de richting van centralisatie en verantwoordelijkheid zijn. Eén veiligheidsdienst, een Belgische Homeland Security, onder het unieke gezag van een minister van Veiligheid bevoegd voor alle veiligheidsoperaties. Eén versterkt, uitgebreid en multidisciplinair comité Veiligheid in plaats van de comités P en I. Beter één machtige federale politie onder streng democratisch toezicht dan het huidige moeras van verantwoordelijkheden. Beter één machtige minister van Binnenlandse Zaken die zijn politieke verantwoordelijkheid neemt als het misgaat dan de huidige geïnstitutionaliseerde onverantwoordelijkheid.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234