Zondag 25/09/2022

OpiniePeter Van Humbeeck en Ivan Van de Cloot

Gebrek aan evaluaties is recept voor ineffectief en inefficiënt beleid

Minister-president Jan Jambon (N-VA) legt de Septemberverklaring af in het Vlaams Parlement. Beeld Tim Dirven
Minister-president Jan Jambon (N-VA) legt de Septemberverklaring af in het Vlaams Parlement.Beeld Tim Dirven

Peter Van Humbeeck is werkzaam op de studiedienst van de Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) en wetenschappelijk medewerker aan de Universiteit Antwerpen. Ivan Van de Cloot is hoofdeconoom van Itinera en Executive Professor economie aan de Universiteit Antwerpen Management School. Hij was tevens lid van de Stuurgroep van de Vlaamse Brede Heroverweging.

Peter Van Humbeeck en Ivan Van de Cloot

Of het nu gaat om arbeidsmarkt, onderwijs, klimaat, productiviteit, mededinging, publieke investeringen of overheidsfinanciën, België en Vlaanderen ­behoren in internationale rankings niet tot de beste leerlingen. Vaak zelfs niet tot de ­betere leerlingen.

Een onderbelichte verklaring is: we leren te weinig wat werkt. Het is niet gebruikelijk in ons land om bij nieuw beleid eerst het bestaande beleid te evalueren om te kijken wat wel en niet werkt. Nieuwe maatregelen komen vaak gewoon bovenop wat al bestaat. Tijdelijke (nood)maatregelen worden sluipend permanent. Dat verhoogt niet alleen de complexiteit en de regeldrukte, het is ook een recept voor ineffectief en inefficiënt ­beleid.

Europa vraagt ons land daarom al enkele jaren om uitgaventoetsingen te doen. België blijft als enige leerling in de Europese klas achter zonder structureel verankerde uitgavendoorlichtingen. De Organisatie voor Economische Samenwerking en Ontwikkeling (OESO) kaart herhaaldelijk aan dat ook beleids­evaluatie in ruimere zin weinig uitgebouwd is. We scoren ondermaats op de gangbare indicatoren in dat verband.

Hoopvol

Toch zijn er hoopvolle ontwikkelingen. Vlaams begrotingsminister Matthias Diependaele (N-VA) zorgde in 2021 met de collegiale steun van de Vlaamse regering voor een ‘Vlaamse Brede Heroverweging’ (VBH). Elk beleidsdomein verzamelde data, bracht eerder uitgevoerde beleidsevaluaties in kaart en bekeek de effectiviteit en effi­ciëntie van de uitgaven.

Ook het federale niveau bleef niet achter. Op initiatief van staatssecretaris voor Begroting Eva De Bleeker (Open Vld) voerde de federale overheid enkele eerste uitgaventoetsingen uit. Vicepremier Petra De Sutter (Groen) laat de OESO het federale evaluatiebeleid doorlichten.

Maar dat is onvoldoende. Eenmalige initiatieven gefinancierd met tijdelijke Europese relancemiddelen zijn geen structureel ­beleid. Er gebeuren nog steeds veel te weinig beleidsevaluaties in ons land. Vaak ontbreken de data en expertise om te kunnen evalueren.

Bovendien respecteert de Vlaamse Regering haar eigen regels niet. Zo moeten de jaarlijkse ­beleids- en begrotingstoelichtingen (BBT’s) een overzicht geven van de geplande beleidsevaluaties en van het gevolg dat is gegeven aan ­eerder uitgevoerde evaluaties.

De memorie van toelichting bij een decreet moet een impactanalyse bevatten en vermelden hoe en met welke data de effectiviteit en efficiëntie zal worden opgevolgd om het decreet later te kunnen evalueren. Het Bestuursdecreet schrijft voor dat elk beleidsdomein een databank moet aanleggen om de ­beleidsvoorbereiding en -eva­luatie met data te ondersteunen.

De Sociaal-Economische Raad van Vlaanderen (SERV) toont in een nieuw rapport dat vrijdag verschijnt aan dat de Vlaamse Overheid al die richtlijnen niet goed naleeft. Meer nog. Er is in de Vlaamse overheid niemand die de opdracht heeft om op te volgen of ze worden nageleefd, laat staan het mandaat heeft om eventueel in te grijpen.

Daarom formuleren de Vlaamse sociale partners in dat SERV-rapport diverse aanbevelingen aan de Vlaamse Regering om beter te doen. Zo is het belangrijk dat er een centrale expertisecel komt die het evaluatiebeleid aanstuurt. Verder moet die cel zorgen voor een gecoördineerde evaluatieagenda, voor inspraak over welk beleid ­prioritair te evalueren, voor transparantie van evaluatieresultaten en voor de uitbouw van capaciteit.

Feest van de democratie

Ook de parlementen moeten de handschoen opnemen. Ze kunnen een voorbeeld nemen aan Nederland waar de Tweede Kamer sterk weegt op de vormgeving van het evaluatiebeleid en de vraag naar beleidsevaluaties. Ook naar Nederlands voorbeeld zou er bij ons jaarlijks in mei een verantwoordingsdag moeten komen waarop de parlementen de uitvoering van het beleid bespreken en evalueren.

Zo’n moment wordt dan de ­tegenhanger van de Vlaamse Septemberverklaring: de federale beleidsverklaring waarop de regering jaarlijks aankondigt welk beleid ze gaat voeren. Die krijgen nu terecht veel aandacht. Het is van even groot belang om bij het verstrijken van het jaar de realisaties te evalueren. De denktank Itinera heeft op eigen kracht al driemaal zo’n verantwoordingsdag georganiseerd, met de bedoeling dat het een feest van de democratie wordt. Maar dat kan alleen als het parlement het in handen neemt.

Leren waarom een beleid werkt of niet en hoe het kan worden verbeterd is een voorwaarde voor succesvol beleid. Eerst objectiveren, dan pas politiseren dus. Dat moet de cultuur van de Wetstraat en het Martelarenplein worden. Het moet vermijden dat we ieder jaar verder terugzakken in internationale rankings, en vooral, dat we tijd en geld blijven verspillen aan ineffectief ­beleid dat geen afdoende antwoorden biedt op de uitdagingen die zich stellen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234