Donderdag 21/10/2021

Opinie

GAS kreeg een #helfie. Nu u nog

Protest tegen de GAS-boetes. 'Het Grondwettelijk Hof lijkt met zijn beslissing de hete aardappel door te schuiven naar politieen jeugdrechters.' Beeld PHOTO_NEWS
Protest tegen de GAS-boetes. 'Het Grondwettelijk Hof lijkt met zijn beslissing de hete aardappel door te schuiven naar politieen jeugdrechters.'Beeld PHOTO_NEWS

Jan Nolf is erevrederechter en blogt op justwatch.be.

De brede coalitie die voor de vernietiging van de GAS-wet naar het Grondwettelijk Hof trok, kan er niet omheen: ze kreeg nul op het rekest. De enkele kruimels die het Hof in de marge meegaf waren technische evidenties. Het parallelle strafrecht kreeg groen licht. Nu volgen nieuwe uitdagingen: ik zie er een viertal.

Vooreerst staan gemeenten nu voluit voor de uitdaging in de praktijk. Hun autonomie is nu groter dan ooit en gemeenten zullen zich nu verder kunnen uitleven of ingraven in de bestrijding van wat zij als 'overlast' aanzien. Dat lastig begrip mag dan wel breed zijn, het is volgens het Grondwettelijk Hof niet zo vaag dat de modale burger er zijn gedrag niet op kan afstemmen. Dat moeten we nog zien.

Het heeft er immers veel van weg dat het Grondwettelijk Hof de hete aardappel doorschuift naar politierechters en jeugdrechters. Velen zullen de wenkbrauwen fronsen als ze lezen dat dit strafrecht-bis "voldoende nauwkeurig, duidelijk en rechtszeker" verwoord is. Dat zal vooral afhangen van de redactie van die gemeentelijke reglementen zelf en van de protocolakkoorden waarmee parketten hun werk op gemeenten afschuiven. Als daar problemen opduiken, moet de rechter die lokale wetjes en weetjes maar "buiten toepassing laten", geeft het Hof als tip mee.

Ging dat ondertussen de goede richting uit? Hier en daar werd inderdaad al wat schoonmaak gehouden, maar maandag verbood Ronse toch weer opengetrokken blikjes op straat - ook voor frisdrank. Burgemeester De Wever (N-VA) gaat er nochtans prat op dat er "nu minder pestboetes worden uitgedeeld".

Ten tweede is er de werkvloer van justitie. Opmerkelijk: het Hof stelt gerust over de rechtsbijstand die zwakke rechtsgebruikers kunnen genieten. De dure plannen van deze regering zijn ook in dat verband nochtans niet bepaald een #helfie.

Ook rechters zitten met de handen in het haar. Politierechters zoals Peter D'Hondt verifiëren of er naast een formele overtreding ook daadwerkelijk sprake is van 'overlast'. Andere collega's houden zich aan de tekst van de wet: dura lex, sed lex. In dat laatste geval wordt het niet tijdig aanvragen van toelatingen voor samenkomsten of uitdelen van flyers onverbiddelijk beboet.

Vergelijk dan de vreugdemars van Bart De Wever naar het Schoon Verdiep met de sit-in van Abou Jahjah, en het debat voor het Grondwettelijk Hof krijgt een boeiende doorstart.

De enige troost die de GAS-(be)strijders uit dit non-arrest dus kunnen putten, is dat de discussie zich verlegt. Dat zal evenwel bijdragen tot de juridisering van onze samenleving en een stijging van processen - wat Koen Geens net zo graag wil vermijden.

Jan Nolf. Beeld PHOTO_NEWS
Jan Nolf.Beeld PHOTO_NEWS

Politiek samengesteld

Ten derde is er de lange termijn. Het arrest zal veel verwachtingen naar de toekomst temperen. Daardoor zal meer nagedacht worden over de rol van het Grondwettelijk Hof zelf.

Geen enkele rechtbank in België is zo expliciet politiek samengesteld. Thierry Giet startte 2013 als PS-voorzitter en werd die zomer al grondwetsrechter. Als professor pleitte Hendrik Vuye voor een samensmelting van onze drie hoge hoven (Raad van State, Cassatie en Grondwettelijk Hof). Doen, beste Hendrik, want zo'n hervorming zou wel eens meer ontluisde en kritische grondrechtenbewakers kunnen opleveren.

Tot slot: nu kantelen we in het nieuw publiek debat. Dat zal over juristen heen getild worden en wordt nu voor het volle pond een politiek debat. Tot nu toe bleef dit de GAS-wet van de regering Di Rupo - weliswaar met de hete adem van N-VA in de nek. Als het probleem van de regering-Michel er zo vaak al een van onrechtvaardigheidsgevoelen is, zal GAS op toerental niet echt helpen.

Pedagogen, sociale werkers en criminologen zullen meer dan ooit wegen op dat andere, en zo mogelijk nog meer fundamenteel discussieterrein: welke samenleving willen wij?

Voor kinderrechtencommissaris Bruno Van Obbergen illustreert GAS ons "onvermogen om constructief om te gaan met samenlevingsproblemen". Leuvens professor Stefaan Pleysier tweette over 'prepressie': sluikstorten bestraffen volstaat niet, want het blikje in de hand in Ronse verraadt nu al een intentie die bestraft moet worden.

We steken geen handen meer uit, maar duwen steeds harder weg. Wilt u dat wel? Over die beleidsvraag mocht het Hof niet nadenken. U wel.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234