Dinsdag 20/08/2019
Sabrine Ingabire. Beeld rv

Column Sabrine Ingabire

‘Ga terug naar je land?’ Mijn moederland werd vernield, mede door het land dat ik mijn vaderland zou moeten noemen

Sabrine Ingabire (23) is journaliste en schrijfster. Ze is aan de slag bij NRC Handelsblad in Amsterdam. Haar column verschijnt tweewekelijks.

‘Go back where you came from’, tweette Trump deze maand over vier Democratische congresswomen van kleur die zich uitspraken tegen zijn maatregelen, in het bijzonder tegen zijn immigratiebeleid en de onmenselijke toestanden in de concentratiekampen aan de landsgrenzen van de VS. Van alle angstaanjagende gevolgen die deze racistische uitspraak teweegbracht, is de winnaar toch wel de ‘Send her back’-kreet van Trumps aanhangers tijdens een rally in North Carolina. Het gescandeer was gericht naar de Amerikaanse congresswoman Ilhan Omar, dit allemaal onder de ongestoorde blik van de president. En waarom zou zoiets hem storen? Hij en zijn aanhangers zijn het uiteindelijk gewoon om Omar racistisch te bejegenen, dit is business as usual.

Sinds Trump verkozen werd, heb ik relatief weinig expliciet over hem geschreven, en is het mij, tot vandaag dan, gelukt om hem nooit letterlijk te citeren. Ik wil deze man zo weinig mogelijk aandacht geven in een klimaat waar alles wat hij zegt viraal gaat – ook zeven letters die een onbestaand woord vormen. Maar ‘Go back to where you came from’, of het voor Nederlandstalige mensen van kleur bekende ‘Ga terug naar je land’, bleef even hangen.

‘Ga terug naar je land.’

Welk land?

Mijn moederland werd vernield en verwoest, mede door het land dat ik nu mijn vaderland zou moeten noemen. Vaderland dat mij bij iedere verkiezing opnieuw blijft afwijzen. Welk land, dan?

Verbindend  of onderscheidend

Vanaf volgende maand ben ik een Nederlandse inwoner. Dat ik nu tussen twee landen woon, helpt niet bij het beantwoorden van deze vraag. Deze vraag die een andere lading krijgt, afhankelijk van waar ik ben: ‘Waar kom je vandaan?’ Wanneer mensen mij dat in België vragen, bedoelen ze vrijwel altijd: ‘Uit welk Afrikaans land ben je afkomstig?’ Terwijl ze in Nederland meestal bedoelen: ‘Uit welke Belgische stad ben je afkomstig?’ Niet om te zeggen dat Nederlanders minder racistisch zijn dan Belgen; de situatie zou wellicht omgekeerd zijn voor een Nederlander met Rwandese roots in Vlaanderen.

‘Waar kom je vandaan?’ is gevoelig voor mensen van kleur, omdat het verbindend kan gevraagd worden (‘we horen bij elkaar!’) of onderscheidend (‘je komt duidelijk niet van hier!’). Als een zwarte persoon me dat vraagt, antwoord ik eerst ‘Rwanda’ en dan ‘België’: ik weet dat er tussen ons op basis van mijn antwoord een diepere band kan ontstaan. Als een witte persoon me dat vraagt, antwoord ik ‘België’ zonder meer. Dat ik nu uit Rwanda of Nigeria kom, maakt zelden iets uit voor het gesprek: het enige resultaat is vaak dat ik voor hen bevestig dat ik inderdaad ‘hier niet vandaan’ kom. Daarna volgt meestal een al dan niet ongemakkelijke: ‘Nee, maar, ik bedoel, waar kom je écht vandaan? Of, allez, ik bedoel, waar komen je ouders vandaan?’

‘Waar kom je vandaan?’ Het wordt in de mond van racistische witte mensen snel als wapen gebruikt en omgevormd tot ‘Ga terug naar je eigen land!’ zodra het duidelijk wordt dat je geen brave ‘allochtoon’ bent. Je mag blijven zolang je je maar gedraagt en ‘je je aanpast aan onze normen en waarden’ en je dankbaar bent – maar als je kritisch durft zijn over onze diep problematische westerse maatschappij: ‘Go back where you came from.’ Die mensen kennen zichzelf het recht toe te bepalen wie waar mag zijn: zij mogen overal zijn, overal heen, overal emigreren – mensen van kleur mogen dat alleen onder strikte voorwaarden.

Enkel voor witte mensen

Op een gebouw in Rotterdam, waar ik momenteel op een schrijversresidentie ben, staan de woorden ‘Heel de aarde is je vaderland’. Ik geloof niet in grenzen – iedereen zou zich vrij moeten kunnen rond bewegen. Heel de aarde zou, in een utopie, van iedereen moeten zijn. In de praktijk geldt dit alleen voor witte mensen. Diezelfde mensen die ieder jaar naar een ander ‘exotisch’ land op vakantie gaan om gretig te proeven van andere culturen en andere mensen, en dan terugkomen naar het Westen en klagen over de ‘buitenlanders’. Ik moet aan de Franse witte vrouw denken die mij deze zomer klagend vertelde over de Chinese toeristen die overal in Thailand waren, en het minder aangenaam maakten voor haar, terwijl zij zelf een toerist was. 

Zulke mensen. Die zorgeloos naar Azië of Afrika gaan om er te werken, maar wel vinden dat immigranten die hier werk komen zoeken een probleem zijn. Mensen die imperialistische maatregelen steunen, die koloniserende maatregelen steunen, maar niet willen dat er naar ‘hun’ land wordt geïmmigreerd. Deze mensen: zij geloven dat de wereld van hen is, maar niet van al wie niet op hen lijkt. Voor deze witte mensen is heel de aarde hun vaderland. En al de rest mag terug naar hun eigen land.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden