Zaterdag 10/12/2022
Peter Macfadyen drijft onder de noemer Flatpack Democracy de burgerdemocratie tot het uiterste in het Engelse stadje Frome. Beeld Stefaan Temmerman
Peter Macfadyen drijft onder de noemer Flatpack Democracy de burgerdemocratie tot het uiterste in het Engelse stadje Frome.Beeld Stefaan Temmerman

Column

Frome is het nieuwe walhalla van de Airbnb-isering van de politiek

De politieke actualiteit volgens Carl Devos.

Carl Devos

Het jaar 2016 is op allerlei manieren te typeren, zelden op een vrolijk makende. Het is gemakkelijker te vrezen dat 2017 even erg wordt, dan te hopen dat het beter wordt. Want ook Paul Magnette (PS) trumpt. Hij wil verlichte wegwijzers in Wallonië doven en vervangen door streekproducten. Pas erna kwam nuance: niet meteen, en uiteraard via openbare aanbesteding.

Toch is er reden voor hoop: Kris Peeters (CD&V) liet afgelopen weekend weten dat hij in 2017 het populisme zou vermijden en dat we voor het moderne, collectieve leiderschap gaan.

Carl Devos. Beeld photo news
Carl Devos.Beeld photo news

Het loopt inderdaad mis met leiderschap in de Wetstraat en daarbuiten, bijvoorbeeld bij de sociale partners. Veel burgers wantrouwen de elite en haar politiek model, dat vaak vanuit het eigen gelijk polariseert en traag of niet tot nieuw en hoopgevend perspectief beslist. Welke fundamentele uitdaging nemen onze regeringen nu fors in handen? Het gaat vaak om debatten na de komma. Ook de partijpolitiek krijgt het stevig te verduren. Al decennia.

De klassieke elite reageert, zoals immer, door die (niet eens zo) nieuwe stroming te capteren. In haar Groenboek bestuur onderzoekt de Vlaamse regering het 'recht om burgers uit te dagen'. Dat moet geëngageerde Vlamingen hoger op de participatieladder zetten. David Cameron had het over 'the big society', in zijn eerste troonrede in 2013 vond de Nederlandse koning Willem-Alexander dat de klassieke verzorgingsstaat plaats moet maken voor de 'participatiesamenleving'. Helaas vaak in een besparingscontext. In de Rotterdamse Schepenstraat brachten ze dat principe in de praktijk, met steun van 97 procent van de bewoners, en de bomen bleven er staan. In België is het slechter gesteld met de burgerzin, leren internationale rapporten, maar ook hier zoeken gevestigde partijen naar aansluiting bij burgers.

Uitklapdemocratie

Ze solliciteren naar burgerbewegingen op hun vernieuwde lokale lijsten. Al decennia. 'Fuck de zijlijn', zegt Kristof Calvo (Groen) en hij brengt op Sinterklaas-avond 450 millennials samen in een Meet Up, inclusief Changemakers. Dat bakfietstaaltje, wellicht uitgevonden in de snoezelruimte van een reclamebureau door amateurbarista's, helpt niet om deelnemers buiten de klassieke participatie-elite te vinden. Dat doen klassieke partijen, ondanks alles, beter.

Interessanter zijn partijloze 'zuivere' burgerinitiatieven. De zoveelste al, maar ze dienen de hoop, burgers die het heft in eigen handen nemen. De kans op mislukking is groot, maar proberen is beter dan defaitisme of cynisme.

De laatste maanden wordt een evolutie die al langer gaande is - de DIY-politiek, de Uber- of Airbnb-isering van de politiek - zichtbaarder. Het regent verwijzingen naar Flatpack Democracy van de nieuwe goeroe, de tuinman Peter Macfadyen. Het Britse stadje Frome, waar die principes in de praktijk gebracht worden, is het nieuwe walhalla. Het gaat niet enkel om politieke besluitvorming, maar om een brede cultuur in de 'uitklapdemocratie', waarin ook geefpleinen, leenwinkels, herstelcafés en allemaal leuke mensen zitten. Ook Hart boven Hard, #Ophef - een 'politieke incubator voor ideeën van burgers' (toch van de millennials) - of de burgerlijst die Thomas Goorden in Antwerpen wil lanceren, horen in de opsomming thuis. De ooit hippe Piratenpartij is voor veel van deze bewegers al te veel ouderwetse politiek. Het kan snel gaan.

De behoefte aan postpartijpolitieke politiek is groot. Ondertussen is er al zo veel 'post' aan deze tijd, dat een mens zich afvraagt waarin we dan eigenlijk wel terechtgekomen zijn.

Die nieuwe, zelfverklaarde 'disruptieve' partijen stappen zonder ideologie of programma, zonder uitgewerkte structuur maar met een methode naar de kiezer. Procesbegeleiders waken over principes (zoals lokalisme, inspraak of transparantie). Soms registreren of beslechten digitale tools de verschillende opvattingen. Na 'the internet of things' is er 'the internet of meanings'. Hoe dat op grotere schaal moet werken, valt nog helemaal te bezien. Russische hackers wrijven de handen warm.

Burgertoppen

De representatieve democratie werd in de jaren 90 aangevuld met directe democratie. Dat heeft het geloof in 'hun' politiek model niet versterkt. Na de 'deliberative turn' is het nu de beurt aan de interactieve of deliberatieve democratie, genre G1000 of burgertoppen die grondwetten herschrijven. Hoe verdienstelijk die soms ook zijn, opnieuw valt te vrezen dat die initiatieven na verloop van tijd opdrogen en alles terugkeert naar de traditionele politiek.

Die kan alleen de wereld niet redden. Maar Kris Peeters gelooft erin. En sp.a probeert met haar ctrl+alt+del ons sociaal model met concrete voorstellen te versterken. Dat is allebei hoopgevender en verbindender dan de 'fuck you'-stem die het soms populistische PVDA wil zijn, ook naar 'meiske' Gwendolyn Rutten (Open Vld); of dan het VB, dat onze samenleving wil verdelen en betonneren door enkele fundamentele beginselen ervan (godsdienstvrijheid, gelijke behandeling) af te schaffen.

De burger is bang en ongerust, geef hem perspectief. Sommige burgers kunnen dat zelf organiseren, voor velen zal het van de oude politieke krokodillen moeten komen. Gelukkig is dat geen verloren zaak.

Lees ook

Welkom in Frome, waar de burgers de touwtjes in handen hebben

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234