Zondag 24/10/2021
Mark Elchardus. Beeld DM
Mark Elchardus.Beeld DM

ColumnMark Elchardus

Fort Europa is onafwendbaar. Laten we streven naar een fort met poorten voor legale migratie

Mark Elchardus is emeritus professor sociologie aan de Vrije Universiteit Brussel (VUB). Zijn bijdrage verschijnt tweewekelijks, afwisselend met Vincent Stuer.

Na een dip ten gevolge van de pandemie neemt het aantal asielaanvragen en illegale grensoverschrijdingen weer toe. We zagen hoe verschillende Europese landen daarop reageerden. Veel aandacht kregen het Griekse geluidskanon om migranten af te schrikken en de wijze waarop Denemarken het afhandelen van asielaanvragen wil uitbesteden aan Rwanda.

Tal van landen nemen maatregelen om te vermijden dat mensen (illegaal) hun land binnenkomen en daar asiel vragen, met als gevolg dat het moeilijker wordt voor mensen die recht hebben op asiel om bescherming te vinden. Migratie staat op de agenda van de Europese Raad van 24 en 25 juni. Het lijkt me waarschijnlijk dat men daar overstapt van het nutteloze ruziën over een onhaalbaar spreidingsplan, op het zoeken naar afspraken met landen van herkomst om de illegale migratie te beperken.

Die ontwikkeling heeft twee hoofdoorzaken. We hebben, ten eerste, niet alleen meer te maken met het zoeken van bescherming door mensen met recht op asiel. In de meerderheid van de gevallen gaat het nu om mensen die de asielaanvraag gebruiken op zoek naar een hoger inkomen. Dat blijkt uit de spectaculaire stijging van het aantal aanvragen dat dient te worden geweigerd, van 37 procent in 2016 naar 64 procent in 2019, voor het geheel van de EU. Verder zien we dat de migranten, of ze nu al dan niet in aanmerking komen voor asiel, eerder een betere toekomst dan bescherming zoeken. Zij trokken door tal van landen waar zij bescherming hadden kunnen vragen. Eens in Europa willen zij zelfs niet in de aankomstlanden blijven, maar doorreizen naar het aantrekkelijker Noordwest-Europa.

Ten tweede is het draagvlak voor asiel kwetsbaar. Asiel verlenen is een dure aangelegenheid. Mensen zijn bereid daarvoor belastingen te betalen als iedereen zich aan zijn rechten en plichten houdt, wat onder meer impliceert dat de asielzoeker terugkeert naar zijn land als asiel wordt geweigerd. Dat gebeurt onvoldoende. In 2019 kregen 491.000 mensen het bevel het grondgebied van de Europese lidstaten te verlaten; 142.000 of 29 procent deed dat. De rest voegt zich bij de inmiddels omvangrijke bevolking illegalen (geschat op 3,9 à 4,8 miljoen).

In feite zijn we getuige van een opengrenzenbeleid: wie erin slaagt in Europa te geraken, heeft ongeveer vier kansen op de vijf om er te blijven, iets minder dan de helft als vluchteling, iets meer dan de helft in de illegaliteit. Daarom willen steeds meer Europese landen verhinderen dat mensen op hun grondgebied geraken. Zij willen illegale migratie bestrijden, niet het asielrecht beperken. Dat recht is collateral damage.

De verhoogde grensbewaking verscherpt de strijd tussen voor- en tegenstanders van open grenzen. De eersten streven vier doelen na: het verzwakken van de grenscontroles, het overladen en rekken van de asielprocedure, het verhinderen van een doeltreffend terugkeerbeleid (bijvoorbeeld door verzet tegen de zogeheten woonstbetreding) en de regularisatie van de mensen in de illegaliteit.

Europese buitengrenzen worden momenteel op verschillende manieren bewaakt. Met pogingen om asielaanvragen buiten de grenzen te behandelen, zoals Denemarken wil doen, maar zoals ook wordt voorgesteld in het migratie- en asielpact van de Europese Commissie. Door het helpen bij de grensbewaking van Noord-Afrikaanse landen die zelf kampen met illegale migratie. Door met transit- en herkomstlanden akkoorden te sluiten waarin kanalen voor legale migratie worden geboden in ruil voor het bestrijden van illegale migratie. Door het sluiten van akkoorden over de terugname van uitgewezen migranten. Door het ontwikkelen van doeltreffender technologieën voor grensbewaking en identificatie. Al die middelen zouden al veel meer worden ingezet, mocht het migratiebeleid democratisch zijn. In alle Europese lidstaten zijn de voorstanders van een Fort Europa, al dan niet met poorten voor asiel en legale migratie, drie tot vier keer talrijker dan de voorstanders van open grenzen. Migratiebeleid werd tegen de meerderheid gevoerd, maar zoals de legendarische Amerikaanse president Lincoln stelde: je kan alle mensen een tijdje voor de gek houden, je kan sommigen altijd voor de gek houden, maar je kan niet iedereen altijd voor de gek houden.

Fort Europa is onafwendbaar. Laten we streven naar een fort met poorten. Een duidelijke meerderheid wil een poort voor legale migratie. Dat we het recht op asiel moeten koesteren, overtuigt inmiddels minder mensen. Het zou helpen mochten rechters en ngo’s hun macht en middelen eens positief aanwenden: illegale migratie op een menselijke, maar doortastende wijze bestrijden op een manier die het asielrecht redt. Vluchtelingen zijn het eerste slachtoffer van het onbezonnen en ondemocratische streven naar open grenzen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234